Nέες Τεχνολογίες και Βιωσιμότητα
  • Βασικές αρχές πράσινης επιχειρηματικότητας

    Στόχος αυτής της ενότητας είναι να εισάγει τον εκπαιδευόμενο στις βασικές έννοιες που διέπουν την «πράσινη» επιχειρηματικότητα, εστιάζοντας στη σύνδεση και αλληλεξάρτηση της επιχείρησης με την κοινωνία εντός της οποίας δραστηριοποιείται, καθώς και με το φυσικό περιβάλλον που «λειτουργεί» ως πάροχος πόρων και ως αποδέκτης των επιπτώσεων. Στο πλαίσιο αυτό, επεξηγούνται οι έννοιες της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης,  των ενδιαφερομένων μερών και της Ανάλυσης Κύκλου Ζωής που συνθέτουν την έννοια της «πράσινης» επιχειρηματικότητας. Ο υποψήφιος αναμένεται να μπορεί να διαπιστώσει (σε προκαταρκτικό επίπεδο):

    • αν η επιχείρηση είναι κοινωνικά υπεύθυνη ή όχι (άσχετα από τις δημόσιες δηλώσεις της),
    • ποια είναι τα άτομα ή οι κοινωνικές ομάδες των οποίων την άποψη πρέπει να λαμβάνει υπόψη η επιχείρηση και 
    • πώς ανακύπτουν οι αρνητικές επιπτώσεις σε κάθε φάση της διαδικασίας παραγωγής και διάθεσης των προϊόντων.  

    Το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα είναι να αντιληφθεί ο εκπαιδευόμενος ότι η «πράσινη» επιχειρηματικότητα, ιδιαίτερα αν αυτή πιστοποιείται από διεθνείς φορείς, συνεπάγεται και οικονομικά οφέλη για την Επιχείρηση.

    Επιχείρηση, Κοινωνία και Περιβάλλον

    Η Γη μας είναι πεπερασμένη. Το φυσικό περιβάλλον δεν είναι «ανεξάντλητη» πηγή πρώτων υλών. Δεν έχει τη δυνατότητα ικανοποίησης των καταναλωτικών «αναγκών» του «δυτικού» προτύπου. Η υπόθεση μιας αέναης ανάπτυξης αποδείχθηκε λανθασμένη. Μέρος της ευθύνης ανήκει στις Επιχειρήσεις οι οποίες αποτελούν έναν από τους βασικούς πυλώνες του σύγχρονου κοινωνικού-πολιτικού-οικονομικού συστήματος. Ευτυχώς, αρχίζουμε να το κατανοούμε και να προσαρμοζόμαστε, ως Πολίτες, ως Κυβερνήσεις, και ως Επιχειρήσεις. Η αντιμετώπιση της περιβαλλοντικής πρόκλησης απαιτεί συντονισμένη προσπάθεια και των τριών αυτών μερών. Η αποσταθεροποίηση του κλίματος της Γης (Κλιματική Αλλαγή), η αβεβαιότητα για τη διαθεσιμότητα ορυκτών καυσίμων, και η ανάδυση ισχυρών κοινωνικών κινημάτων σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ άλλων, επιβάλλουν, διεθνώς, αυστηρές περιβαλλοντικές νομοθεσίες και κοινωνικά ευαίσθητες νέες επιχειρησιακές στρατηγικές. Οι επιχειρήσεις που προσαρμόζονται στις σύγχρονες απαιτήσεις έχουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και κατά συνέπεια αυξημένες δυνατότητες ανάπτυξης και συμβολής στη Βιώσιμη (ή Πράσινη) Ανάπτυξη: Ανάπτυξη εντός των ορίων ανοχής του φυσικού περιβάλλοντος και με σεβασμό στις κοινωνικές ανάγκες και στις Αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης. Κρίσιμη εν προκειμένω, όπως θα δειχθεί στη συνέχεια, είναι η συμβολή της Τεχνολογίας Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) – Information and Communication Technology -- ICT).

    Η συμβολή των επιχειρήσεων στον έλεγχο των περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων μπορεί να είναι καθοριστική και μάλιστα σε διάφορα πεδία, όπως:

    • Την επιλογή του χώρου εγκατάστασης και την κάλυψη του εδάφους,
    • Το παραγωγικό και λειτουργικό τους σύστημα,
    • Τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που παράγουν,
    • Το ποσοστό ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές και την κατανάλωση πόρων ανά μονάδα προϊόντος
    • Το σύστημα επικοινωνίας με τους πελάτες, τους προμηθευτές, εν γένει τα ενδιαφερόμενα μέρη (stakeholders, βλέπε παρακάτω, § 2) καθώς και τα μηνύματα που προωθούν,
    • Τον παραδειγματισμό προς τους ανταγωνιστές και τους συνεργάτες τους, και
    • Την πίεση που μπορούν να ασκήσουν προς την Πολιτεία και γενικότερα την Κοινωνία.

    Οι δράσεις σε καθένα από τα πεδία αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν από απλές παρεμβάσεις μέχρι στρατηγικές δεσμεύσεις και από μικρές λειτουργικές διαφοροποιήσεις μέχρι περίπλοκες τεχνικές ή οργανωτικές αναδιαρθρώσεις.

    Στον Πρόλογο του Οδηγού Βιώσιμης Παραγωγής που έχει εκδώσει ο ΟΟΣΑ, σημειώνεται: «Το μάνατζμεντ παραγωγικών διεργασιών κατά τρόπο κοινωνικά αποδεκτό και περιβαλλοντικά υπεύθυνο ̶ δηλαδή η «βιώσιμη παραγωγή» ̶ δεν είναι πλέον μια «δεν βλάπτει, καλό είναι να υπάρχει» πρακτική, αλλά μια επιτακτική επιχειρηματική ανάγκη»

    Η αναγκαιότητα των μετρήσεων: Αναγκαία προϋπόθεση για πράσινη επιχειρηματικότητα είναι η συνεχής παρακολούθηση και μέτρηση των περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων της επιχείρησης, αλλά και των σχετικών δαπανών, σε όλες τις φάσεις της δημιουργίας και λειτουργίας της επιχείρησης (αν πρόκειται για ΑΚΖ της επιχειρηματικής δραστηριότητας), ή της παραγωγής ενός προϊόντος ή υπηρεσίας. Για το σκοπό αυτό έχουν αναπτυχθεί ειδικά υπολογιστικά εργαλεία, όπως αυτό της Ανάλυσης Κύκλου Ζωής που παρουσιάζεται στην § 3 παρακάτω. Πρόκειται για «εργαλείο» που στηρίζεται σε ειδικά διαμορφωμένη βάση επιχειρησιακών δεδομένων και επιτρέπει τον υπολογισμό του λεγόμενου «Οικολογικού ή Περιβαλλοντικού Αποτυπώματος» (Ecological Footprint), ενώ ταυτόχρονα συμβάλλει στην

    • Οργάνωση της περιβαλλοντικής πληροφορίας σύμφωνα με τις ανάγκες της εταιρίας,
    • Αυτοματοποίηση της συλλογής των δεδομένων,
    • Αναγνώριση ευκαιριών μείωσης κόστους και περιβαλλοντικών επιπτώσεων
    • Χάραξη της περιβαλλοντικής πολιτικής της επιχείρησης.

    Εταιρική Υπευθυνότητα - Τα Ενδιαφερόμενα Μέρη

    • Εταιρική Υπευθυνότητα ή Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη (ΕΚΕ) είναι μια έκφραση της επιχειρηματικής ηθικής (business ethics) και της προσήλωσης της επιχείρησης στα εξελισσόμενα διεθνή πρότυπα βιώσιμης συμπεριφοράς. Εκφράζεται με το σύνολο των στρατηγικών, των μεθόδων και των εργαλείων που χρησιμοποιεί η Επιχείρηση προκειμένου να συμβάλει θετικά στους τρεις άξονες της βιωσιμότητας: περιβάλλον, κοινωνία και οικονομία. Αυτό συνεπάγεται Να μην υπερβεί τα κοινωνικώς αποδεκτά όρια των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Να λάβει υπόψη της τις Κοινωνικές, Περιβαλλοντικές και Οικονομικές επιπτώσεις των δράσεών της.


      Στον τομέα της ΤΠΕ, ιδιαίτερη σημασία έχει:

      • η προστασία του περιβάλλοντος από τοξικά υλικά,
      • η διαχείριση των ηλεκτρονικών αποβλήτων που αυξάνονται με εκθετικούς ρυθμούς (λόγω και της μικρής διάρκειας ζωής αλλά και της ενθάρρυνσης των καταναλωτών να «αλλάξουν τη συσκευή») και
      • τα κοινωνικά δικαιώματα στις χώρες παραγωγής.

      Η δυνατότητα προσαρμογής της Επιχείρησης στις νέες αυτές απαιτήσεις του διεθνούς ανταγωνιστικού επιχειρηματικού περιβάλλοντος αποτελεί προϋπόθεση επιβίωσής της. Για πολλές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται διεθνώς, η Εταιρική Υπευθυνότητα εξελίσσεται σε προϋπόθεση επιβίωσης. Η πιθανότητα επιβίωσης μέσα σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον αυξάνει, στο βαθμό που ο οργανισμός ενσωματώνει δράσεις κοινωνικής ευθύνης σε κάθε επίπεδο και πτυχή της λειτουργίας του.

    • Ως «ενδιαφερόμενα μέρη» (ή εμπλεκόμενα) αναφορικά με μια δράση της επιχείρησης εννοούνται όλοι (άτομα, φορείς, οργανισμούς) όσοι

      • επηρεάζουν τη δράση
      • επηρεάζονται από αυτήν.

      Με άλλα λόγια, αποτελούν το περιβάλλον (άμεσο και έμμεσο) το οποίο αλληλεπιδρά με την επιχείρηση και έχει ενδιαφέρον από τις δραστηριότητες της.
      Στους άμεσα ενδιαφερόμενους περιλαμβάνονται οι μέτοχοι, οι εργαζόμενοι, οι πελάτες, οι προμηθευτές, οι συνεργαζόμενοι φορείς και επιχειρήσεις και οι δανειστές-πιστωτές (τράπεζες). Στους έμμεσα ενδιαφερόμενους έχουμε το Κράτος, τους δυνάμει πελάτες, τις τοπικές κοινωνίες στις οποίες δραστηριοποιείται μία επιχείρηση, τις ομάδες πίεσης (pressure groups, ακτιβιστές), κ.α.
      Προκειμένου να εισάγει μια πολιτικής Εταιρικής Υπευθυνότητας, είναι απαραίτητο να γνωρίζει η επιχείρηση όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη για αποτελεσματική ανταλλαγή απόψεων πριν την εφαρμογή αλλά και αποτελεσματική ενημέρωση επί των αποτελεσμάτων. Προς το σκοπό αυτό, αλλά και για να αποφεύγεται άσκοπη και αναποτελεσματική δημοσιοποίηση της πληροφορίας, θα πρέπει να μελετηθεί από την αρχή το είδος της πληροφορίας και τα μέσα επικοινωνίας (π.χ. φυλλάδια, ενημερωτικά έντυπα, διαδίκτυο κ.ά.) για κάθε ενδιαφερόμενο μέρος.

    • Η υιοθέτηση πολιτικών Εταιρικής Υπευθυνότητας συνεπάγεται:

      • Αξιολόγηση υφιστάμενης και/ή Σχεδιασμό νέας συνολικής και ολοκληρωμένης στρατηγικής Εταιρική Υπευθυνότητας βάσει διεθνών προτύπων
      • Υποστήριξη συγκεκριμένων δράσεων/πρακτικών Εταιρικής Υπευθυνότητας, στα πλαίσια της συνολικής εταιρικής στρατηγικής, όπως Ανάλυση Κύκλου Ζωής, Ανθρακικό Αποτύπωμα κ.ά.
      • Αποτύπωση της στρατηγικής και των δράσεων Εταιρικής Υπευθυνότητας σε Εκθέσεις Αειφορίας (ή Απολογισμούς Βιωσιμότητας, Sustainability Report) βάσει διεθνώς αναγνωρισμένων προτύπων, με μεθόδους και εργαλεία ειδικά αναπτυγμένα για την αξιολόγηση της Εταιρικής Υπευθυνότητας και των Εκθέσεων (όπως το Global Reporting Initiative).
      • Διαμόρφωση κατάλληλων συστημάτων Ενημέρωσης των διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών του οργανισμού/επιχείρησης και Κοινοποίησης της στρατηγικής Εταιρικής Υπευθυνότητας και των Εκθέσεων Βιωσιμότητας. Οι Εκθέσεις αυτές ενσωματώνονται στους ετήσιους Απολογισμούς για ενημέρωση των αγορών.

      Για τη διαμόρφωση μιας περιεκτικής και ολοκληρωμένης Στρατηγικής Βιωσιμότητας, υπάρχουν πάμπολλα εργαλεία και διεθνή πρότυπα που μπορεί να ακολουθήσει μια επιχείρηση. Ως πλέον πρακτικό και χρήσιμο εργαλείο για τους «αρχάριους» προτείνεται ο Οδηγός Βιωσιμότητας στην Παραγωγή Προϊόντων και Υπηρεσιών. Ο Οδηγός παρέχει πρακτικές συμβουλές (1) για τη συλλογή των στοιχείων που είναι αναγκαία για υπολογισμό των δεικτών επίδοσης, (2) για αποτίμηση των αποτελεσμάτων και (3) για ενημέρωση των ενδιαφερομένων μερών. Δίνονται επίσης οδηγίες για συγκριτική αξιολόγηση των επιδόσεων διαφορετικών εγκαταστάσεων και μονάδων της ίδιας επιχείρησης, με στόχο τη βελτίωση της συνολικής επίδοσης της επιχείρησης ή του οργανισμού σε διάφορα οργανωσιακά επίπεδα (management levels).
      Για την καταγραφή, προαγωγή και δημοσιοποίηση των δράσεων της Επιχείρησης που προάγουν την αειφορική της συμπεριφορά έχουν επίσης διαμορφωθεί διεθνή πρότυπα, τα οποία εξελίσσονται παράλληλα με τις εξελίξεις στην παγκόσμια επιχειρηματική σκηνή. Βασική απαίτηση είναι η χρήση μετρήσιμων δεικτών που να αποτυπώνουν, ανά έτος, την επιχειρηματική επίδοση σε τέσσερις τομείς: της αγοράς, του ανθρωπίνου δυναμικού, του περιβάλλοντος και της κοινωνίας. Αξίζει να αναφερθούν τα εξής διεθνή πρότυπα:

      • ISO 26000: Διεθνές πρότυπο για την αποτελεσματική κατανόηση, ενσωμάτωση, προώθηση και υλοποίηση της Εταιρικής Υπευθυνότητας στον οργανισμό/επιχείρηση.
      • Global Reporting Initiative (GRI) Sustainability Reporting Guidelines(GRI): Οδηγίες και κριτήρια για την διασφάλιση της διαφάνειας και της ποιότητας των Εκθέσεων Αειφορίας.
      • Οικουμενικό Σύμφωνο ΟΗΕ (UN Global Compact): Αρχές και κριτήρια ανεπτυγμένα από τον Ο.Η.Ε. για την προαγωγή της ΕΚΕ στις επιχειρήσεις.

      Έχει αναπτυχθεί διεθνώς, και εδραιώνεται σταθερά, μια τάση για πιστοποίηση των Εκθέσεων Βιωσιμότητας από εξωτερικούς φορείς-αξιολογητές.
      Στον τομέα των ΤΠΕ, έχουν αναπτυχθεί κανόνες υπεύθυνης συμπεριφοράς(The Electronics Industry Code of Conduct -EICC), ενώ ορισμένες πολυεθνικές εταιρείες έχουν διαμορφώσει τους δικούς τους κανόνες επιχειρηματικής ηθικής. Υπάρχουν και φορείς, όπως η Silicon Valley Toxics Coalition (SVTC) που ελέγχουν τη συμπεριφορά των εταιρειών ΤΠΕ ως προς την προστασία του περιβάλλοντος και τα δικαιώματα των εργαζόμενων.

    • Για πολλούς, η Εταιρική Υπευθυνότητα συνίσταται σε μεμονωμένες, επικοινωνιακές, "πράσινες" ή χορηγικές ενέργειες της επιχείρησης, οι οποίες συνοψίζονται και δημοσιοποιούνται σε ετήσιες εκθέσεις. Γι’ αυτούς, η Εταιρική Υπευθυνότητα είναι μια ακόμα ονομασία του "πράσινου μάρκετινγκ". Η μυωπική αυτή θεώρηση της Εταιρικής Υπευθυνότητας ως απλού εργαλείου του μάρκετινγκ, μπορεί μεν να έχει κάποια βραχυπρόθεσμη αξία, αποτυγχάνει όμως να εκμεταλλευτεί τις πραγματικές ευκαιρίες για καινοτομία και διαφοροποίηση που προσφέρει η εφαρμογή μιας σωστής πολιτικής Εταιρικής Υπευθυνότητας που στηρίζεται σε χρήση ολοκληρωμένων εργαλείων όπως για παράδειγμα η Ανάλυση Κύκλου Ζωής. Εκτός αυτού, μια αποσπασματική και ευκαιριακή εφαρμογή δράσεων Εταιρικής Υπευθυνότητας, εγκυμονεί μεγάλο ρίσκο, τόσο στο επικοινωνιακό όσο και στο επιχειρηματικό μέτωπο.
      Η αυξανόμενη σημασία της Εταιρικής Υπευθυνότητας καταδεικνύεται όχι μόνο με την «καταναλωτική» ανταμοιβή των ειλικρινών επιχειρήσεων, αλλά κυρίως με την ενδυνάμωση καταναλωτικών κινημάτων, που εντοπίζουν και δημοσιοποιούν περιπτώσεις όπου η Εταιρική Υπευθυνότητα εκφυλίζεται σε απλή άσκηση Δημοσίων Σχέσεων, χωρίς πραγματική συμβολή στη βιώσιμη ανάπτυξη ("πράσινη εξαπάτηση" - Greenwashing).

    Ανάλυση Κύκλου Ζωής

    • Η Ανάλυση Κύκλου Ζωής (, Life Cycle Analysis - LCA) είναι ένα εργαλείο αφενός ποσοτικού προσδιορισμού των περιβαλλοντικών, οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων που προκύπτουν από τον πλήρη κύκλο ζωής ενός προϊόντος ή υπηρεσίας ή επιχειρηματικής δράσης, και, αφετέρου, εργαλείο λήψης επιχειρηματικών αποφάσεων.
      Οι επιπτώσεις μπορεί να αναφέρονται στα εξής: εκπομπές αέριων και υγρών ρύπων (π.χ. διοξείδιο του άνθρακα, όζον ή σωματίδια στην ατμόσφαιρα, βιομηχανικά απόβλητα σε ποτάμια, κ.ο.κ.), βιοποικιλότητα, βαρέα μέταλλα, οικονομικά οφέλη ή ζημίες σε διάφορες κοινωνικές ομάδες, αλλαγή χρήσεων γης, κλπ. Ειδικά στον τομέα των ΤΠΕ, οι αρνητικές επιπτώσεις σχετίζονται και με τα τοξικά υλικά που χρησιμοποιούνται, τις μη αποδεκτές συνθήκες εργασίας σε αναπτυσσόμενες χώρες όπου γίνεται η παραγωγή, τα τοξικά απόβλητα, την εντατική χρήση νερού ιδιαίτερα σε χώρες όπου υπάρχει έλλειψη, κλπ.
      Ο πλήρης κύκλος ζωής ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας περιέχει, σε γενικές γραμμές, τις εξής 5 Φάσεις ή στάδια:

      1. παραγωγή των πρώτων υλών,
      2. παραγωγή του προϊόντος ή υπηρεσίας
      3. διανομή του προϊόντος/υπηρεσίας στους καταναλωτές/χρήστες (μέσω καταστημάτων/πελατών)
      4. χρήση του προϊόντος/υπηρεσίας από τους καταναλωτές, και
      5. διαχείριση των αποβλήτων που ανακύπτουν σε κάθε φάση (π.χ. ανακύκλωση, επαναχρησιμοποίηση, απόρριψη σε ΧΥΤΑ (Χώρος Υγειονομικής Ταφής Απορριμάτων, Landfill) ή μεταφορά σε τρίτες χώρες).

      Η Ανάλυση Κύκλου Ζωής (ΑΚΖ) μπορεί να είναι είτε πλήρης («ακριβείς» μετρήσεις για «όλες» τις επιπτώσεις σε «όλο» τον κύκλο ζωής) ή περιορισμένης εμβέλειας όπως, π.χ.:

      • να περιλαμβάνει μόνο ορισμένες από τις παραπάνω φάσεις (π.χ. μόνο τη φάση παραγωγής, ή τη φάση χρήσης του προϊόντος),
      • να έχει διαφορετικά επίπεδα λεπτομέρειας (π.χ. μόνο τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, ή μόνο τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου),
      • να εμπεριέχει απλοποιητικές υποθέσεις (π.χ. για τον τρόπο εξασφάλισης πρώτων υλών ή για τη διαχείριση ηλεκτρονικών αποβλήτων) ή
      • να βασίζεται σε βιβλιογραφικά δεδομένα και όχι στα πραγματικά από τη συγκεκριμένη επιχείρηση.

      Ως προς τις ΑΚΖ στον τομέα της ΤΠΕ, δύο βασικά χαρακτηριστικά είναι

      • η μικρή διάρκεια χρήσιμης ζωής των συσκευών, που σημαίνει αυξημένες ποσότητες αποβλήτων και
      • η «διάσπαση» του κύκλου σε διαφορετικές χώρες (παγκοσμιοποίηση στην εφοδιαστική αλυσίδα και τη γραμμή παραγωγής) και η διάσπαση των επιπτώσεων.

      Εκτιμάται ότι, στη Β. Αμερική και την Ευρώπη, ετησίως ανακυκλώνονται δεκάδες εκατομμύρια υπολογιστών οι περισσότεροι από τους οποίους καταλήγουν στην Κίνα, Ινδία και Πακιστάν για αποσυναρμολόγηση.

    • Είναι προφανές ότι δεν είναι δυνατόν να διαχειριστεί κανείς επιπτώσεις που δεν έχει μετρήσει και κατανοήσει. Ως εκ τούτου, η ΑΚΖ είναι από τα σημαντικότερα εργαλεία Πράσινης Επιχειρηματικότητας, καθώς στηρίζεται σε ποσοτικές μετρήσεις ή εκτιμήσεις των επιπτώσεων. Στο βαθμό που οι επιπτώσεις, είτε από τον πλήρη ή το μερικό κύκλο ζωής, γίνουν κατανοητές (κάτι που δεν είναι ούτε εύκολο ούτε αυτονόητο), η ΑΚΖ επιτρέπει παρεμβάσεις και διαμόρφωση επιχειρηματικής πολιτικής τόσο σε ενδο-επιχειρησιακό επίπεδο (ποιες οι ιδιότητες του προϊόντος μας;) όσο και σε επίπεδο Αγοράς (πώς μπορεί να προωθηθεί;).
      Σε ενδο-επιχειρησιακό επίπεδο ο στόχος της ΑΚΖ είναι:

      1. ο εντοπισμός και η καταγραφή των σημαντικότερων επιπτώσεων από τον πλήρη κύκλο ζωής του παραγόμενου προϊόντος ή υπηρεσίας και
      2. η επισήμανση δυνατοτήτων παρέμβασης για μείωση των επιπτώσεων και του κόστους (π.χ. τροποποίηση παραγωγικής διαδικασίας για εξοικονόμηση ενέργειας, επιλογή υλικών με μικρότερες αρνητικές επιπτώσεις, τροποποίηση συστήματος διαχείρισης αποβλήτων).

      Κατά κανόνα, μια ΑΚΖ αναδεικνύει ευκαιρίες ορθολογικότερης χρήσης πόρων με μείωσης του κόστους παραγωγής και αύξηση της αποδοτικότητας (eco-efficiency), όπως π.χ. με μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης, της κατανάλωσης νερού και των επαγγελματικών μετακινήσεων (χρήση μεθόδων πληροφορικής), με ανακύκλωση αποβλήτων και προώθηση ανακυκλούμενων υλικών, με χρήση πρώτων υλών χαμηλού οικολογικού αποτυπώματος, με επιλογή προμηθευτών που έχουν πιστοποίηση περιβαλλοντικής επίδοσης, κ.ά.
      Για παράδειγμα, η ΑΚΖ του προϊόντος «ξενοδοχειακές υπηρεσίες» μιας τουριστικής εγκατάστασης υπέδειξε μεγάλα περιθώρια περιβαλλοντικής βελτίωσης στον τομέα της ενέργειας. Η διαπίστωση αυτή οδήγησε σε αλλαγές στον εξοπλισμό (λαμπτήρες εξοικονόμησης ενέργειας, ηλιακοί θερμοσίφωνες κ.ά.) με αποτέλεσμα τη μείωση και των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και του λειτουργικού κόστους.
      Σε άλλη περίπτωση, ένα αγροτικό προϊόν αποκλειόταν από αλυσίδα καταστημάτων λόγω περιβαλλοντικού «φορτίου» (ή περιβαλλοντικού αποτυπώματος). Η ΑΚΖ του πλήρους κύκλου του προϊόντος έδειξε ότι η μεγαλύτερη συμβολή σε εκπομπές αερίων θερμοκηπίου οφειλόταν στο λίπασμα («πρώτη ύλη» για το προϊόν), δηλαδή στον τρόπο παραγωγής και στη μεταφορά του στον αγρό. Επιλέγοντας άλλο λίπασμα ισοδύναμης αποτελεσματικότητας αλλά μικρότερου «αποτυπώματος» λύθηκε το πρόβλημα αποκλεισμού του προϊόντος από την αλυσίδα.

      Σε επίπεδο Αγοράς και Κοινωνικής Ευθύνης ο στόχος της ΑΚΖ ενός προϊόντος αλλά και της όλης επιχειρηματικής δραστηριότητας είναι:

      • η απόκτηση ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος έναντι άλλων προϊόντων (Πράσινο Μάρκετινγκ),
      • η βελτίωση του κοινωνικού προφίλ της επιχείρησης
      • η αναγνώριση της συμβολής της στη Βιώσιμη Ανάπτυξη
      • η θωράκιση της επιχείρησης ενάντια στην "Πράσινη Εξαπάτηση" (Greenwashing) και τέλος
      • η καθιέρωσή της ως πρωτοποριακή σε κλαδικό και διεθνές επίπεδο.

      Αυτά επιτυγχάνονται και από τη σχετική ενημέρωση των ενδιαφερόμενων μερών (stakeholders), μέσω της Έκθεσης Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης (ή Έκθεσης Βιωσιμότητας, ή Απολογισμού Βιωσιμότητας) της Επιχείρησης.
      Η ΑΚΖ αποτελεί βασικό εργαλείο για την εφαρμογή και άλλων πρακτικών Πράσινης Επιχειρηματικότητας όπως το Ανθρακικό Αποτύπωμα (Υποενότητα Β) και η Οικολογική Σήμανση (Υποενότητα Δ). Ήδη στον τομέα της ΤΠΕ έχουν αναπτυχθεί πλήθος οικολογικά σήματα που «καθοδηγούν» τους καταναλωτές (Βλέπε Υποενότητες Γ και Δ).
      Η σειρά των διεθνών προτύπων ISO 14040 καθορίζει επακριβώς τα βήματα για τη διεξαγωγή μιας ΑΚΖ που διασφαλίζει την εγκυρότητα των αποτελεσμάτων. Πρόκειται για επιστημονική μεθοδολογία, με χρήση εξειδικευμένου λογισμικού, που απαιτεί σε βάθος γνώσεις του αντικειμένου από την πλευρά του μελετητή. Η αξιοπιστία των αποτελεσμάτων εξαρτάται από την αξιοπιστία των δεδομένων που χρησιμοποιούνται. 

    Οικονομικά Οφέλη «Πράσινων» Πολιτικών Εταιρικής Υπευθυνότητας

    Στα οφέλη μιας «πράσινης» επιχειρηματικής συμπεριφοράς λόγω υιοθέτησης εργαλείων που βασίζονται στην Ανάλυση Κύκλου Ζωής και την εισαγωγή πολιτικών Εταιρικής Υπευθυνότητας περιλαμβάνονται και τα εξής:

    • Οικονομικά οφέλη λόγω μείωσης περιβαλλοντικών αρνητικών επιπτώσεων
    • Ικανοποίηση του προσωπικού με την αίσθηση συμμετοχής σε δράσεις κοινωνικής προσφοράς
    • Προσαρμογή στα νέα διεθνή πρότυπα Εταιρικής Στρατηγικής
    • Θωράκιση ενάντια στην "Πράσινη Εξαπάτηση"
    • Ικανοποίηση των μετόχων με την αίσθηση συμμετοχής σε  μια κοινωνικά και περιβαλλοντικά ευαίσθητη  εταιρία
    • Ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε κλαδικό/διεθνές επίπεδο
    • Εξασφάλιση βιωσιμότητας του οργανισμού
    • Αποτελεσματική διαχείριση ρίσκου
    • Αμφίδρομη δέσμευση με ενδιαφερόμενα μέρη.

    Τα οφέλη πολλαπλασιάζονται αν οι δράσεις Εταιρικής Υπευθυνότητας πιστοποιηθούν από εξωτερικούς αξιολογητές. Για παράδειγμα η σειρά διεθνών προτύπων ISO 14020 προσφέρει συγκεκριμένες οδηγίες για το πώς οι επιχειρήσεις μπορούν να διεκδικήσουν ένα σήμα πιστοποίησης ως προς την περιβαλλοντική επίδοση. (Περισσότερα για το θέμα των οικολογικών σημάτων (eco-labels)στην Υποενότητα Δ).

    Υπάρχει η αντίληψη ότι η περιβαλλοντική διαχείριση είναι δαπανηρή και άρα εφικτή μόνο από μεγάλες επιχειρήσεις. Πρόκειται για λάθος αντίληψη όπως έχει καταδειχθεί σε πλήθος περιπτώσεων. Οι καθημερινές δυσκολίες δεν πρέπει να αποτρέψουν καμία επιχείρηση από το να λάβει μέτρα τα οποία τελικά θα είναι συμφέροντα σε επιχειρησιακό και κοινωνικό επίπεδο.
    Η σύγχρονη επιχείρηση, ιδιαίτερα σε περίοδο κρίσης, όπως η σημερινή στη χώρα μας, αποσκοπεί σε κέρδος, όχι σε επιβάρυνση. Είναι σαν να λέμε «συμφέρει η αναδιοργάνωση ή αλλαγή τεχνολογίας»? Ναι, υπάρχει το αρχικό κόστος, αλλά τελικά προκύπτει σημαντικό κέρδος. Επισημαίνεται όμως ότι δεν υπάρχει αναγκαστικά κάποια αρχική δαπάνη. Για παράδειγμα ο Οδηγός Βιωσιμότητας στην Παραγωγή Προϊόντων και Υπηρεσιών του ΟΟΣΑ αποτελεί ένα άριστο εργαλείο για να ξεκινήσει μια επιχείρηση να κάνει τα πρώτα έυκολα βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Όλες οι επιχειρήσεις κάνουν μετρήσεις – κατ’ ελάχιστον το ρεύμα, ή την κατανάλωση νερού! Ακόμα κι αυτές οι μετρήσεις είναι δείκτες επίδοσης ως προς περιβάλλον. Η απλή παρακολούθηση των μεγεθών από μήνα σε μήνα αποτελεί βάση για βελτίωση και, εν τέλει, για οικονομία!
    Υπάρχουν και Κυβερνήσεις, όπως π.χ. της Νέα Ζηλανδίας, που έχουν εκδώσει λεπτομερείς οδηγίες για αγορά ηλεκτρονικών συσκευών στις οποίες γίνεται σαφής αναφορά σε διεθνή πρότυπα όπως το ISO14000 και το ISO26000. Οι οδηγίες καθοδηγούν τον καταναλωτή στην επιλογή του, αξιολογώντας το προϊόν ανάλογα με τις πρώτες ύλες, το σύστημα διαχείρισης αποβλήτων, την οικονομία στη χρήση, τη συμμόρφωση με διεθνή πρότυπα, την κοινωνική ευαισθησία της επιχείρησης, την πιστοποίηση βάσει οικολογικών σημάτων, κ.λπ.
    Στο παγκόσμιο σύστημα της Αγοράς και του Διαδικτύου, καμία εταιρεία-πολύ περισσότερο εταιρεία ΤΠΕ-δεν μπορεί να παραπλανήσει τον καταναλωτή, και δη τον ευαισθητοποιημένο, για πολύ καιρό. Άλλωστε, η πληροφορία προσφέρεται άφθονη και οι ανταγωνιστές είναι πολλοί. Η πράσινη επιχειρηματικότητα ανταμείβεται.

    Κατέβασε όλο το περιεχόμενο της ενότητας εδώ

  • Εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα

    Στόχος της ενότητας αυτής είναι μια εισαγωγική ενημέρωση του εκπαιδευόμενου ως προς την έννοια του ανθρακικού αποτυπώματος και των αερίων θερμοκηπίου ( ποια είναι, πώς παράγονται κ.ο.κ.), γιατί είναι σημαντικά και πώς συμβάλλουν στην Κλιματική Αλλαγή, πώς μπορούν να ελεγθούν, καθώς και την «εμπλοκή» των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνίας (ΤΠΕ). Ο εκπαιδευόμενος θα αντιληφθεί την έννοια του ανθρακικού αποτυπώματος των ΤΠΕ, αναφορικά τόσο με συγκεκριμένο προϊόν (hardware ή software), όσο και με συγκεκριμένη επιχείρηση, θα ενημερωθεί για τις διεθνώς πιστοποιούμενες μεθόδους μέτρησής του, καθώς και για τη σχέση του ανθρακικού αποτυπώματος με την εταιρική υπευθυνότητα και τον κύκλο ζωής των προϊόντων των ΤΠΕ.

    Εκπομπές Αερίων Θερμοκηπίου και Κλιματική Αλλαγή

    Η οικονομική μεγέθυνση σε παγκόσμια κλίμακα και τα δυτικά καταναλωτικά πρότυπα και η «ποιότητα» ζωής προϋποθέτουν τηνκατανάλωση τεραστίων ποσοτήτων ενέργειας. Η παραγωγή ενέργειας, τουλάχιστον με τα σημερινά δεδομένα, συνεπάγεται έκλυση «αερίων θερμοκηπίου» (στη συντριπτική πλειοψηφία διοξείδιο του άνθρακα CO2 αλλά και οξείδια του αζώτου, μεθάνιο κ.ά.) τα οποία εγκλωβίζουν το ηλιακό φως στην ατμόσφαιρα αυξάνοντας τη θερμοκρασία της Γης. Αυτό σημαίνει κλιματικές αλλαγές (έντονες καταιγίδες, παρατεταμένες περίοδοι ξηρασία κ.ά.), λιώσιμο των πάγων με ύψωση της στάθμης της θάλασσας, κ.ά. Επιπλέον, το λιώσιμο των πάγων στους πόλους μειώνει την αντανάκλαση της ηλιακής θερμότητας με συνέπεια να απορροφάται ακόμα περισσότερη ηλιακή θερμότητα. Εκτός αυτού, τα αέρια θερμοκηπίου έχουν αυτά καθ’ εαυτά και ιδιότητες ρυπαντή καθώς, π.χ. αποτελούν παράγοντα όξινης βροχής.

    Αντιμετώπιση του προβλήματος προϋποθέτει μείωση, αν όχι διακοπή, της έκλυσης αεριών του θερμοκηπίου. Αλλά, κι αν ακόμα διακοπεί απόλυτα η έκλυση, το πρόβλημα δεν λύνεται καθώς υπάρχει ήδη η επιβάρυνση αιώνων, ενώ η αποψίλωση των δασών (κύριου παράγοντα απορρόφησης CO2 από την ατμόσφαιρα) έχει μειώσει τους ρυθμούς «αυτό-θεραπείας». Το ζήτημα της διακοπής όμως όχι μόνο δεν ανακύπτει, αλλά αντιθέτως υπάρχουν τεράστια προβλήματα συνεννόησης μεταξύ των κρατών για μειώσεις των εκπομπών, καθώς αυτό συνεπάγεται μείωση του λεγόμενου «υψηλού» επιπέδου ευημερίας και της λεγόμενης «ανάπτυξης». Εκτός αυτού, οι αναπτυσσόμενες χώρες διεκδικούν το δικαίωμα σε «καλύτερη» ζωή, άρα το δικαίωμα στη ρύπανση.

    Δεδομένου ότι τα εκλυόμενα αέρια μετακινούνται αγνοώντας (!) τα εθνικά σύνορα ενώ οι επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών επιβαρύνουν «δικαίους και αδίκους», η διεθνής κοινότητα αναζητεί κάποιες ισορροπίες (όπως είναι π.χ. το Πρωτόκολλο του Κιότο), οι οποίες όμως ταχύτατα ακυρώνονται στη πράξη αφού δεν υπάρχει μηχανισμός ελέγχου της εφαρμογής. Ταυτόχρονα, οι πολίτες ενημερώνονται, ευαισθητοποιούνται και απαιτούν δράσεις – πλην όμως, χωρίς να είναι πάντα έτοιμοι να «θυσιάσουν» την ευημερία τους! Συμμετέχουν σε «ανώδυνες» δράσεις που καθησυχάζουν τη συνείδηση τους, όπως π.χ. σε προγράμματα ανακύκλωσης απορριμμάτων και επαναχρησιμοποίησης υλικών, σε περιορισμό της σπατάλης νερού και ενέργειας, ή αποφυγή εκτύπωσης.

    Πέρα από τις διεθνείς δεσμεύσεις (Διάσκεψη του Ρίο, Πρωτόκολλο του Κιότο) και τις εθνικές προσπάθειες για μείωση των εκπομπών, οι οργανισμοί και οι επιχειρήσεις μπορούν επίσης να έχουν ενεργό ρόλο στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Αυτή είναι πλέον η απαίτηση των πολιτών/καταναλωτών οι οποίοι δίνουν ιδιαίτερη σημασία σε αυτή την περιβαλλοντική πλευρά και περιμένουν συγκεκριμένα αποτελέσματα από τις επιχειρήσεις. Η μέτρηση του Ανθρακικού Αποτυπώματος αποτελεί πλέον κοινή πρακτική για πολλούς οργανισμούς διεθνώς, ενώ συνήθως συνοδεύεται από μια συγκεκριμένη Στρατηγική για την Κλιματική Αλλαγή.

    Στα ζητήματα αυτά, ο ρόλος των ΤΠΕ δεν είναι καθόλου αμελητέος. Αρχικά, προ εικοσαετίας, επικρατούσε η άποψη ότι αποτελούσαν μια «καθαρή» τεχνολογία χωρίς περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις. Σύντομα όμως ο αρχικός ενθουσιασμός μετριάστηκε. Μελέτες δείχνουν ότι οι ΤΠΕ ευθύνονταν για το 2% των παγκόσμιων εκλύσεων αερίων του θερμοκηπίου. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα μεγάλο ποσοστό το οποίο αναμένεται να μεγαλώσει ακόμα περισσότερο δεδομένης της ραγδαίας ανάπτυξης και επέκτασης των ΤΠΕ.

    Παρά την κατάρρευση του μύθου της «καθαρής τεχνολογίας», οι ΤΠΕ μπορεί να αποτελέσουν σημαντικό «πράσινο εργαλείο». Αλλά για να γίνει αυτό, πρέπει οι ίδιες οι ΤΠΕ να γίνουν «πράσινες» με την έννοια που είδαμε στην Υποενότητα Α, δηλαδή, εφαρμογή των αρχών της Εταιρικής Υπευθυνότητα και της λογικής της Ανάλυσης Κύκλου Ζωής.

    Το Ανθρακικό Αποτύπωμα – Μέτρηση και Έλεγχος

    • Το Ανθρακικό Αποτύπωμα (Carbon Footprint) εκφράζει το σύνολο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που προκαλούνται άμεσα ή έμμεσα από ένα άτομο, μια επιχείρηση, έναν οργανισμό, μια δραστηριότητα ή ένα προϊόν. Σύμφωνα με το Πρωτόκολλο του Κιότο, τα κυριότερα αέρια του θερμοκηπίου είναι τα εξής: Διοξείδιο του άνθρακα (CO2), Μεθάνιο (CH4), Μονοξείδιο του Αζώτου (N2O), Υδροφθοράνθρακες (HFCs), Υπερφθοράνθρακες (PFCs) και Εξαφθοριούχο θείο (SF6).

      Το ανθρακικό αποτύπωμα μετριέται σε τόνους ισοδυνάμου του διοξειδίου του άνθρακα (tCO2e). Αυτό προκύπτει από το γεγονός ότι κάθε αέριο, ανάλογα με την ένταση και τη σημασία της επίπτωσής του, αντιστοιχεί σε συγκεκριμένο αριθμό τόνων CO2. Για παράδειγμα ένας τόνος μεθανίου (CH4) εκτιμάται ότι έχει την ίδια επίπτωση με 20 τόνους CO2.

      Το Ανθρακικό Αποτύπωμα αποτελεί ουσιαστικά μια απλοποιημένη έκφραση της ΑΚΖ, αφού εδώ μετράται ένα μόνο ένα είδος ρύπων, δηλ. τα εκλυόμενα αέρια θερμοκηπίου και μόνο ένα είδος επίπτωσης , δηλ. η κλιματική αλλαγή.

      Η ποσοτική μέτρηση του Ανθρακικού Αποτυπώματος επιτρέπει την εφαρμογή μιας αποτελεσματικής Στρατηγικής για την Κλιματική Αλλαγή, η οποία θα στοχεύει στη μείωση ή/και αποφυγή των εκπομπών. Σχετικές δράσεις της στρατηγικής μπορεί να αποτελούν η αύξηση της ενεργειακής αποδοτικότητας, η χρήση εναλλακτικών πηγών ενέργειας (π.χ. ηλιακή ενέργεια) και η εξισορρόπηση άνθρακα (carbon offsetting).

      Αναφέρουμε δυο επίπεδα μέτρησης Ανθρακικού Αποτυπώματος:

      1. Εταιρικό Ανθρακικό Αποτύπωμα
      Μέτρηση του Ανθρακικού Αποτυπώματος της επιχείρησης για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα (συνήθως ετήσιο) και διαμόρφωση συγκεκριμένης Στρατηγική μείωσης ή/και εξισορρόπησης του.

      2. Προϊόντικό Ανθρακικό Αποτύπωμα
      Μέτρηση του Ανθρακικού Αποτυπώματος ενός συγκεκριμένου προϊόντος/υπηρεσίας για ορισμένες ή όλες τις φάσεις του κύκλου ζωής του και διαμόρφωση συγκεκριμένης Στρατηγική μείωσης ή/και εξισορρόπησης του.

    • Η μέτρηση του Εταιρικού Ανθρακικού Αποτυπώματος μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους. Μια γνωστή μεθοδολογία είναι αυτή του διεθνούς Greenhouse Gas Protocol, το οποίο ορίζει τον τρόπο συλλογής, αρχειοθέτησης και επεξεργασίας των δεδομένων. Η διεθνής καθιέρωση του Greenhouse Gas Protocol εξασφαλίζει ορθότητα, διαφάνεια και συνέπεια στον υπολογισμό του Ανθρακικού Αποτυπώματος αλλά και συγκριτική αξιολόγηση των επιχειρήσεων. Αντίστοιχη μεθοδολογία προσφέρεται από το πρότυπο PAS2050 και το ISO14064.

      Μια από τις βασικές κατευθύνσεις που παρέχει το Greenhouse Gas Protocol είναι ο σαφής προσδιορισμός των ορίων του Ανθρακικού Αποτυπώματος, δηλαδή ο προσδιορισμός του είδους των εκπομπών αερίων που θα συμπεριληφθούν στη μέτρησή του. Έτσι ορίζονται τρεις κατηγορίες εκπομπών αερίων (scopes):

      Image Source: World Resources Institute and World Business Council for Sustainable Development

      • Scope 1: Περιλαμβάνει τις εκπομπές που προέρχονται από διεργασίες οι οποίες ανήκουν ή τελούν υπό τον άμεσο έλεγχο της επιχείρησης (π.χ. καυστήρες θέρμανσης, εταιρικά αυτοκίνητα). Η κατηγορία αυτή είναι υποχρεωτική για τον υπολογισμό του Aποτυπώματος.
      • Scope 2: Περιλαμβάνει την εκπομπές που προέρχονται από την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας (π.χ. φωτισμός, συσκευές γραφείου). Οι εκπομπές της κατηγορίας αυτής, αν και δεν προκύπτουν στις εγκαταστάσεις της ίδιας της επιχείρησης αλλά στις εγκαταστάσεις παραγωγής της ηλεκτρικής ενέργειας, είναι πολύ σημαντικές και πολλές φορές αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των συνολικών εκπομπών. Η κατηγορία αυτή είναι υποχρεωτική για τον υπολογισμό του Aποτυπώματος.
      • Scope 3: Περιλαμβάνει τις εκπομπές που προκύπτουν έμμεσα από τη λειτουργία της επιχείρησης (π.χ. αεροπορικά ταξίδια, εκπομπές στην παραγωγή πρώτων υλών από τους προμηθευτές). Η κατηγορία αυτή είναι προαιρετική για τον υπολογισμό του Aποτυπώματος.
    • Σε όλες τις φάσεις του Κύκλου Ζωής ενός προϊόντος απαιτείται ενέργεια: για την εξόρυξη- μεταφορά- επεξεργασία των πρώτων υλών, για την παραγωγή και τη διάθεση των ενδιάμεσων σταδίων παραγωγής καθώς και του τελικού προϊόντος και για τη χρήση. Επίσης απαιτείται ενέργεια για την επεξεργασία ή ανακύκλωση του προϊόντος όταν αυτό αποτεθεί ως απόρριμμα μέχρι το τέλος της ζωής του. Όλες οι παραπάνω φάσεις συνδέονται στενά με την εκπομπή αερίων του θερμοκηπίου και την Κλιματική Αλλαγή.

      Το Ανθρακικό Αποτύπωμα του προϊόντος είναι το συνολικό ισοδύναμο διοξείδιο του άνθρακα που εκπέμπεται σε όλο τον κύκλο ζωής του προϊόντος.

      Source: World Resources Institute and World Business Council for Sustainable Development

      Για παράδειγμα, το Ανθρακικό Αποτύπωμα ενός PC περιλαμβάνει τις εκπομπές από την εξασφάλιση των πρώτων υλών (πλαστικού, μετάλλων, κλπ), τη μεταφορά τους στο χώρο παραγωγής, την παραγωγή ενέργειας και τη μεταφορά της στο χώρο παραγωγής, την παραγωγή του PC, τη μεταφορά του μέχρι τον καταναλωτή, τη χρήση του, την αποσυναρμολόγησή του, κλπ.

      Το Ανθρακικό Αποτύπωμα Προϊόντος μπορεί να υπολογιστεί με βάση διάφορα διεθνή πρότυπα που βασίζονται στο ISO14064. Η κατανόηση της επίδρασης της αλυσίδας εφοδιασμού μιας επιχείρησης και της ίδιας της παραγωγής των προϊόντων της, στις εκπομπές άνθρακα, βοηθά να αναγνωριστεί ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για τη μείωση τους. Η μέθοδος του ISO14064 επιτρέπει τον προσδιορισμό των διεργασιών που εμφανίζουν το μεγαλύτερο Αποτύπωμα Άνθρακα, διευκολύνοντας έτσι τόσο τη διαμόρφωση αποδοτικών δράσεων και στρατηγικής μείωσης των εκπομπών, όσο και τις επιλογές για να καταστεί το προϊόν ανθρακικά ουδέτερο. Αν η επιχείρηση το επιθυμεί, μπορεί να προχωρήσει σε πιστοποίησή (certification) ή σε απόκτηση οικολογικού σήματος.

    Ανθρακικό Αποτύπωμα και ΤΠΕ

    Για να περιορίσουμε τις επιπτώσεις από τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που σχετίζονται με τη βιομηχανία ΤΠΕ, θα πρέπει να καταγραφούν και να κατανοηθούν οι «πηγές» των εκπομπών σε όλο τον κύκλο ζωής των προϊόντων ΤΠΕ. Με άλλα λόγια, να μετρηθεί το προϊοντικό και το εταιρικό ανθρακικό αποτύπωμα.

    Οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου στις ΤΠΕ προκύπτει από δύο ειδών επιπτώσεων: Τις Άμεσες και τις Έμμεσες.

    • Αφορούν στην παραγωγή και χρήση των συσκευών, εξαρτημάτων, και γενικότερα του εξοπλισμού, αλλά ακόμα και του λογισμικού. Παραγωγή υλικού συνεπάγεται, κατ’ ελάχιστον, κατανάλωση ενέργειας στις εγκαταστάσεις (κτήρια, εργοστασιακός εξοπλισμός), ενώ στην παραγωγή συσκευών που απαιτούν τη χρήση υλικών υψηλής τεχνολογίας οι βιομηχανικές διεργασίες μπορεί να προκαλούν εκπομπές αερίων που ρυπαίνουν την ατμόσφαιρα. Επίσης, ο σχεδιασμός και η «παραγωγή» λογισμικού μπορεί να απαιτεί υψηλής τεχνολογίας υποστηρικτικά προγράμματα και μηχανήματα και να περιλαμβάνει τεράστια κέντρα δοκιμών (testbeds). Κατά τη χρήση, εκτός από ενέργεια, απαιτείται τεχνική υποστήριξη, αλλά και συνεχής ενημέρωση για νέες εκδόσεις – ενέργειες που συμβάλλουν επίσης στην έκλυση αερίων.

      Επιπρόσθετα, μελέτες έχουν δείξει ότι, για ορισμένες συσκευές (π.χ. δρομολογητές, routers), απαιτούνται σημαντικές ποσότητες ενέργειας για την εξασφάλιση των αναγκαίων συνθηκών λειτουργίας τους (κυρίως θερμοκρασίας και υγρασίας).

      Στο παγκόσμιο επιχειρηματικό περιβάλλον, η διάθεση των προϊόντων των ΤΠΕ (hardware ή software) συνεπάγεται μεταφορές σε τεράστιες αποστάσεις (μπορεί να κάνουν και το γύρο του κόσμου).

      Η φάση της διάθεσης μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά το ανθρακικό αποτύπωμα δεδομένων:

      • της μικρής διάρκειας ζωής του προϊόντος (γεγονός που συμβάλλει στην αύξηση του ρυθμού παραγωγής «ηλεκτρονικών αποβλήτων», e-waste) και
      • του ανταγωνισμού στην Αγορά και της πίεσης για «άμεση» παράδοση του νέου μοντέλου της συσκευής ή της νέας έκδοσης του λογισμικού στους πελάτες σε διάφορα μέρη του κόσμου.

      Τέλος, υπάρχει το ζήτημα των επιπτώσεων από την τελική απόρριψης του «άχρηστου» («απαρχαιωμένου», ή ελαττωματικού) υλικού και τη διαχείρισή του ως απόβλητου. Ακόμα και αν μια συσκευή απορριφθεί σε ειδικά κέντρα ή σημεία ανακύκλωσης και δεν πεταχτεί στα σκουπίδια, ο όγκος των απορριπτόμενων συσκευών είναι τεράστιος (συμβάλλει σε αυτό η μικρή διάρκεια ζωής) οπότε , για την όποια διαχείριση τους (αποσυναρμολόγηση, ανακύκλωση μερών, κλπ) απαιτούνται διεργασίες που επίσης εκλύουν τεράστιες ποσότητες αέριων θερμοκηπίου.

    • Οι έμμεσες επιπτώσεις σχετίζονται με την αλλαγή στη δομή των οικονομιών και κοινωνιών από τη διαθεσιμότητα, την εφαρμογή και την προσβασιμότητα σε αγαθά και υπηρεσίες ΤΠΕ. Η χρήση /εφαρμογή των ΤΠΕ προσφέρουν εξαιρετικά σημαντικές υπηρεσίες στην κοινωνία, επηρεάζουν την καταναλωτική συμπεριφορά και τις απαιτήσεις των πολιτών, επηρεάζουν την οργανωτική δομή των επιχειρήσεων και τους τρόπους επικοινωνίας μεταξύ ατόμων, επιχειρήσεων, πελατών-επιχειρήσεων, κλπ. Για παράδειγμα το internet με τις υπηρεσίες e-mail, e-shopping και των τηλεδιασκέψεων, μειώνει εξαιρετικά την κατανάλωση ενέργειας που θα προκαλείτο με τις «παραδοσιακές» τεχνικές (περισσότερα στην Υποενότητα Γ).

      Μία χαρακτηριστική περίπτωση που αξίζει να επισημανθεί όμως, είναι το λεγόμενοΠαράδοξο του Jevons ή αλλιώς Rebound Effect . Σύμφωνα με αυτό, ναι μεν επιτυγχάνεται περιορισμός της κατανάλωσης ενέργειας εξαιτίας της χρήσης συσκευών ΤΠΕ, αλλά από την άλλη μεριά, καθώς μειώνεται το κόστος των συσκευών, προκαλείται αύξηση της ζήτησης γι’ αυτές με αποτέλεσμα την αύξηση της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας. Για να αξιολογηθεί η ολική επίπτωση από τις ΤΠΕ, πρέπει και πάλι να προσφύγουμε σε ΑΚΖ όπου θα ληφθούν υπόψη οι εναλλακτικές επιλογές και οι επιπτώσεις τους.

      Συμπερασματικά, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι για διατήρηση του σημερινού επιπέδου υλικής ευημερίας, οι ΤΠΕ προσφέρουν υπηρεσίες που μειώνουν τους ρυθμούς αύξησης των αερίων θερμοκηπίου και τις κλιματικές αλλαγές. Όμως, το πρόβλημα δεν είναι οι ρυθμοί αύξησης αλλά οι ποσότητες των αερίων που έχουν ήδη εκλυθεί και συνεχίζουν να εκλύονται. Μείωση των ποσοτήτων σημαίνει αποδοχή χαμηλότερου επιπέδου υλικής ευημερίας. Το δέχονται αυτό οι πολίτες?

    Κατέβασε όλο το περιεχόμενο της ενότητας εδώ

  • Green ICT

    Στόχος της ενότητας είναι να ενημερώσει (σε εισαγωγικό επίπεδο) τον εκπαιδευόμενο για το ποιες είναι οι κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνίας (ΤΠΕ) και πώς αυτές μπορούν να εξελιχθούν σε «πράσινες», είτε με μείωση των δικών τους επιπτώσεων είτε με υποστήριξη άλλων επιχειρήσεων για μείωση. Γίνεται αναφορά σε όλο σχεδόν το «φάσμα» των τεχνολογιών, στη εφοδιαστική αλυσίδα και τον κύκλο ζωής των ΤΠΕ, στην παγκοσμιοποίηση της παραγωγής, αλλά και των επιπτώσεων (θετικών και αρνητικών) και τέλος στο πρόβλημα της διαχείρισης των ηλεκτρονικών αποβλήτων. Ο εκπαιδευόμενος αναμένεται να κατανοήσει ότι οι ΤΠΕ μπορούν να λειτουργήσουν ως μοχλός ανατροπής της σημερινής κατάστασης και ως ισχυρό όχημα για Βιώσιμη Ανάπτυξη. Θα μπορεί, τελικά, να είναι πιο σίγουρος και πιο αντικειμενικός στην αξιολόγηση (από κοινωνική και περιβαλλοντική σκοπιά) των ΤΠΕ, από τις θέσεις του καταναλωτή, του υπεύθυνου προμηθειών, του πωλητή ΤΠΕ και του διαμορφωτή πολιτικών.

    Τι σημαίνει «Πράσινη Πληροφορική»

    Ο όρος «Πράσινη Πληροφορική» (Green ICT ή Green computing ή ICT Sustainability) αναφέρεται στην αποτελεσματική και αποδοτική (effective and efficient) μελέτη και υλοποίηση δραστηριοτήτων σχεδίασης, παραγωγής, χρήσης και τελικής απόρριψης (disposing) ηλεκτρονικών προϊόντων (hardware, software), όπως servers, οθόνες, εκτυπωτές, συσκευές αποθήκευσης, συστήματα δικτύωσης και επικοινωνίας, με κοινωνικά αποδεκτές επιπτώσεις στο περιβάλλον και την κοινωνία.

    Μεταξύ των στόχων της Πράσινης Πληροφορικής είναι η μείωση χρήσης επικίνδυνων για την υγεία υλικών, η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας στον κύκλο ζωής των προϊόντων, η προαγωγή της δυνατότητας ανακύκλωσης των συσκευών και η δυνατότητα βιολογικής αποδόμησης των απορριπτόμενων συσκευών. Η Πράσινη Πληροφορική παραπέμπει, μεταξύ άλλων, σε

    • ενεργειακά αποδοτικά data centers και συστήματα δικτύων,
    • έξυπνο λογισμικό για δημιουργία χαμηλής κατανάλωσης ηλεκτρονικών συσκευών,
    • cloud computing και virtualization,
    • teleconferencing και telepresence,
    • ευφυή συστήματα μεταφορών και απομακρυσμένης διαχείρισης εμπορευμάτων,
    • χαμηλής κατανάλωσης εγκαταστάσεις κεραιών,
    • τηλεκπαίδευση, και
    • χρήση εναλλακτικών πηγών ενέργειας από τις εταιρείες ΤΠΕ για μείωση των αέριων ρύπων.

    Συχνά, στις Διευθύνσεις ή Τμήματα Πληροφορικής μεγάλων εταιρειών, βλέπουμε και ειδικά Τμήματα Πράσινης Πληροφορικής (Green Computing) που αποσκοπούν στην υλοποίηση «πράσινων» στόχων. Οι μεγάλοι «παίκτες», όπως η Microsoft, Google, Yahoo, Oracle, Cisco, κ.ά. έχουν μεγαλύτερες δυνατότητες συμβολής. Αναφέρεται π.χ. η επιλογή της Yahoo να δημιουργήσει data center έξω από το Buffalo (ΗΠΑ) που τροφοδοτείται ενεργειακά από ένα υδροηλεκτρικό εργοστάσιο.

    Κύκλος Ζωής και Βιώσιμη Εφοδιαστική Αλυσίδα των ΤΠΕ

    Ο κύκλος ζωής των ΤΠΕ δεν διαφοροποιείται ουσιαστικά από αυτόν που είδαμε στην Υποενότητα Α:

    1. έρευνα, μελέτη, σχεδίαση του προϊόντος ή της υπηρεσίας (R&D)

    2. εξασφάλιση πρώτων υλών (green supply chain),

    3. παραγωγή του προϊόντος (green production)

    4. διανομή /διάθεση και χρήση (green use), και

    5. διαχείριση των αποβλήτων (green disposal) που ανακύπτουν σε κάθε φάση.

    Για να γίνει κατανοητή η βαρύτητα της κάθε φάσης ως προς τα εκλυόμενα αέρια, αναφέρονται ενδεικτικά τα παρακάτω στοιχεία από την Καλιφόρνια ( California Energy Commission, 2005). Οι ποσότητες των αερίων θερμοκηπίου (Greenhouse Gas, GHG) που εκλύονται εξαιτίας της ύπαρξης και λειτουργίας των PC’s που χρησιμοποιούνται στον αστικό και εμπορικό τομέα (δηλαδή, σε όλες τις φάσεις του κύκλου ζωής) είναι (κατά προσέγγιση):

    • 4,2 εκατομμύρια ισοδύναμων τόνων CO2 , ετησίως, μέχρι και τη φάση παραγωγής
    • 1.72 εκατομμύρια ισοδύναμων τόνων CO2, ετησίως, από τη χρήση τους και
    • 0,004 εκατομμύρια ισοδύναμων τόνων CO2, ετησίως, για την τελική διάθεσή τους ως απόβλητων. (Επισημαίνεται όμως ότι, στο βαθμό που τα απόβλητα εξάγονται σε άλλες χώρες, το πολύ μικρό αυτό νούμερο δεν καλύπτει το πλήρες φάσμα της τελικής διάθεσης).

    Η Εφοδιαστική Αλυσίδα (Supply Chain) είναι ο κρίκος που συνδέει τα προϊόντα και τις παραγόμενες υπηρεσίες ενός οργανισμού ή επιχείρησης με τις εισροές (υλικά, ενέργεια, κ.λπ.). Η Εφοδιαστική Αλυσίδα χαρακτηρίζεται ως Βιώσιμη (Sustainable Supply Chain) στο βαθμό που

    • λαμβάνονται υπόψη τα κόστη και οι κίνδυνοι που σχετίζονται με περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις στην παραγωγή και προμήθεια των εισροών και
    • δεν έχουν παραβιαστεί τα κοινωνικώς αποδεκτά όρια αυτών των επιπτώσεων.

    Η εστίαση μόνο σε ένα κρίκο δεν μπορεί να έχει ουσιαστικά αποτελέσματα, εφόσον κάθε κρίκος επηρεάζεται από – και επηρεάζει - όλη την αλυσίδα. Η σημαντικότητα των σχέσεών αυτών έχει αναδειχθεί μέσω των διαφόρων μελετών ΑΚΖ και των Ανθρακικών Αποτυπωμάτων.

    Σήμερα, αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο ότι βιώσιμη εφοδιαστική αλυσίδα σημαίνει και κερδοφόρος εφοδιαστική αλυσίδα. Μέσω της Βιώσιμης Εφοδιαστικής Αλυσίδας, η επιχείρηση μπορεί να κάνει καλύτερη διαχείριση του ρίσκου που συνεπάγονται οι αειφορικές επιδόσεις των προμηθευτών του. Αυτό είναι πλέον πολύ σημαντικό γιατί:

    • οι καταναλωτές, αλλά και οι μέτοχοι και τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, είναι πλέον πολύ ευαίσθητα σε θέματα βιωσιμότητας (π.χ. ρύπανση) και ηθικής (π.χ. παιδική εργασία) και είναι προδιατεθειμένα να «τιμωρήσουν», όχι μόνο την επιχείρηση που έχει «μη-αποδεκτή» επίδοση, αλλά και τις επιχειρήσεις-πελάτες της ή συνεργάτες της,
    • τα περισσότερα Οικολογικά Σήματα, το Ανθρακικό Αποτύπωμα και άλλες φιλικές προς το περιβάλλον πρακτικές απαιτούν Αναλύσεις Κύκλου Ζωής, οι οποίες - εξ' ορισμού - λαμβάνουν υπόψη την αλυσίδα προμηθειών. Πολύ συχνά, αυτή ευθύνεται για ένα σημαντικό ποσοστό των επιπτώσεων των προϊόντων/ υπηρεσιών.

    Με άλλα λόγια, πέραν των κριτηρίων του κόστους αγοράς και της έγκαιρης παράδοσης, είναι αναγκαίο να λαμβάνονται υπόψη οι περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις των προμηθευτών. Η αειφορική επίδοση των προμηθευτών αποτελεί προϋπόθεση για βιώσιμα προϊόντα και, κατ’ επέκταση, για βιώσιμη επιχείρηση καθώς ικανοποιούνται οι απαιτήσεις οικολογικά ευαίσθητων αγορών του εξωτερικού, ενισχύονται οι συνεργασίες με προμηθευτές και άλλους οργανισμούς με στόχο την σωστή κατανομή δαπανών και ρίσκων και την ανακάλυψη κοινών οφελών (win-win) και βελτιώνεται ο Απολογισμός Κοινωνικής Ευθύνης.

    Επιπτώσεις ΤΠΕ σε Κοινωνία και Περιβάλλον

    Ο τομέας των ΤΠΕ είναι σχετικά νέος, πολύπλοκος, δυναμικός, ραγδαία αναπτυσσόμενος, δημιουργός καινοτομιών της πιο σύγχρονης τεχνολογίας και ελπίδων προόδου. Από τη σκοπιά της Βιώσιμης Ανάπτυξης, του έχει δοθεί περιορισμένη σημασία σε σύγκριση με άλλους βιομηχανικούς τομείς. Μέχρι πρόσφατα, επικρατούσε η άποψη της «καθαρής» και απαραίτητης τεχνολογίας για τις ΤΠΕ, επηρεασμένη από την εικόνα των «καθαρών» γραφείων με τους υπολογιστές και τους νεαρούς επαγγελματίες του είδους. Διαπιστώνεται όμως ότι η πραγματικότητα είναι διαφορετική.

    Επίσημες μελέτες διεθνών οργανισμών αναφέρουν αρνητικές περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Επιβάρυνση της ατμόσφαιρας με τη μεγάλη ενεργειακής κατανάλωση, επικίνδυνα απόβλητα, τοξικά και επικίνδυνα υλικά, παιδική εκμετάλλευση και απαράδεκτες συνθήκες εργασίας (π.χ. σκάνδαλο Foxconn-Apple ) σε κάποιες χώρες του «τρίτου» κόσμου, περιφρόνηση για το περιβάλλον και για τα εργατικά δικαιώματα, κ.ά.

    Απεικόνιση της εφοδιαστικής αλυσίδας που απαιτείται για την παραγωγή ενός laptop. (Πηγή: sourcemap.com)

    Όλα αυτά επηρεάζουν αρνητικά το βαθμό βιωσιμότητας της εφοδιαστικής αλυσίδας που παρουσιάστηκε παραπάνω και η οποία στην περίπτωση των ΤΠΕ είναι τεράστια και εξαιρετικά δαιδαλώδης. Η παγκοσμιοποίηση και η διασπορά των παραγωγικών διαδικασιών σε διάφορες χώρες, δυσχεραίνει τη διαχείριση και τον έλεγχο της εφοδιαστικής αλυσίδας, ιδιαίτερα για εξαρτήματα μαζικής παραγωγής. Βέβαια, γίνονται πολλές προσπάθειες για βελτιώσεις στα υλικά και τις παραγωγικές διαδικασίες, αλλά η ανάλυση και αξιολόγηση των ποικίλων κινδύνων από τις τοξικές χημικές ουσίες (π.χ. υδράργυρο, κάδμιο, μόλυβδο, PVC, κλπ) και τα τοξικά υλικά που χρησιμοποιούνται απαιτεί μακρόχρονες παρατηρήσεις και αναλύσεις.

    Κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμοί κάνουν προσπάθειες για αποτελεσματικούς ελέγχους, αλλά και εδώ υπάρχουν όρια, δεδομένου ότι η διάρκεια ζωή των συσκευών είναι πολύ μικρή (ενθαρρύνονται μάλιστα οι καταναλωτές να τις αντικαθιστούν με νέα μοντέλα) ενώ οι τεχνολογίες παραγωγής (και οι επιπτώσεις τους) εξελίσσονται ταχύτατα. Παρόλα αυτά, οι ίδιες οι ΤΠΕ επιστρατεύονται στην προσπάθεια επίλυσης των προβλημάτων αυτών καθώς εξακολουθούν να προσφέρουν ελπίδες π.χ. για λιγότερο ενεργοβόρες ΤΠΕ ή καινοτομίες που μειώνουν το ενεργειακό και ανθρακικό αποτύπωμα των τηλεπικοινωνιών.

    Η ενεργειακή κατανάλωση από τη χρήση εξοπλισμού και υπηρεσιών ΤΠΕ αφορά το 8% περίπου της ηλεκτρικής κατανάλωσης στην Ευρώπη, και το 2% των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου (το 0,25% του οποίου προέρχεται από την κατασκευή ηλεκτρονικών συσκευών). Έχει διαπιστωθεί ότι ο περιορισμός των επιπτώσεων από αυτές καθ’ αυτές τις ΤΠΕ μπορεί να επιτευχθεί με σύμπραξη πολιτών, επιστημόνων, βιομηχανίας και πολιτείας. Οι πολίτες είναι το μεγάλο όπλο σε αυτή την προσπάθεια για τρεις λόγους:

    α) ως κοινή γνώμη και ως ψηφοφόροι μπορούν να πιέσουν την πολιτεία, διεκδικώντας «πράσινες» ηλεκτρονικές συσκευές και όχι «πράσινο ξέπλυμα»

    β) ως καταναλωτές μπορούν να πιέσουν τις βιομηχανίες και

    γ) ως άτομα μπορούν να εφαρμόσουν συμπεριφορές χρήσης προϊόντων ΤΠΕ που μπορούν να περιορίσουν σε μεγάλη κλίμακα τις όποιες περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

    • Όπως έχει ήδη αναφερθεί, το σημαντικότερο ίσως πρόβλημα με τις ΤΠΕ είναι η διαχείριση των συσκευών μετά το τέλος της χρήσιμης ζωής τους, οπότε είτε πετάγονται (άλλοτε σε ελεγχόμενους χώρους, άλλοτε ανεξέλεγκτα), ή ανακυκλώνονται. Τα ηλεκτρονικά απόβλητα (δηλαδή τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού, ΑΗΗΕ) αποτελούν μία από τις ταχύτερα αυξανόμενες ροές αποβλήτων, προσφέρουν δε σημαντικές ευκαιρίες από πλευράς διάθεσης δευτερογενώνπρώτων υλών στην αγορά. Η συστηματική συγκέντρωση και ορθή επεξεργασία αποτελεί προϋπόθεση για να ανακυκλώνονται ύλες όπως ο χρυσός, ο άργυρος, ο χαλκός και τα σπάνια μέταλλα που χρησιμοποιούνται σε συσκευές τηλεόρασης, επιτραπέζιους υπολογιστές και κινητά τηλέφωνα.

      Η ανακύκλωση ηλεκτρονικών και ηλεκτρικών συσκευών είναι αρκετά δαπανηρή και, λόγω της φύσης των συσκευών, αναμένεται να εξελιχθεί σε μια από τις σημαντικότερες προκλήσεις του μέλλοντος. Πολλοί θεωρούν ότι η καλύτερη ανακύκλωση είναι η επαναχρησιμοποίηση των συσκευών. Εκτιμάται ότι μόνο στις ΗΠΑ, «ανακυκλώνονται» πάνω από 30 εκατομμύρια υπολογιστές ετησίως (82.000 ημερησίως!), πλην όμως οι περισσότεροι εξάγονται (κατά κανόνα παράνομα) για αποσυναρμολόγηση σε χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία και το Πακιστάν, όπου η νομοθεσία και οι οργανωτικές δομές διευκολύνουν την περιφρόνηση προς το περιβάλλον και τους εργαζόμενους. Στην Ευρώπη 100 εκατομμύρια τηλέφωνα ετησίως καταλήγουν στις χωματερές ή προς καύση ή προς… εξαγωγή. Περισσότεροι από 50 εκατομμύρια τόνοι ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών αποβλήτων εκτιμάται ότι δημιουργούνται κάθε χρόνο παγκοσμίως, με τις Η.Π.Α. να κατέχουν τα «πρωτεία» με 3 περίπου εκατομμύρια και την Κίνα στη 2η θέση με 2,3 εκατομμύρια τόνους.

      Καθώς αυξάνεται ο όγκος των ηλεκτρονικών απορριμμάτων, τίθεται σε κίνδυνο τόσο η υγεία των εργαζομένων στα κέντρα επεξεργασίας των απορριμμάτων, όσο και των τοπικών κοινωνιών. Η καύση των ηλεκτρικών απορριμμάτων, μία συνηθισμένη πρακτική στις φτωχές περιοχές της Κίνας και της Ινδίας αλλά και γενικότερα στις αναπτυσσόμενες χώρες του νοτίου ημισφαιρίου, δημιουργεί επικίνδυνες διοξίνες. Ο σχεδιασμός και η παραγωγή των συσκευών κατά τρόπο που εξαλείφει τις επικίνδυνες τοξικές ουσίες από αυτές θα ελαχιστοποιήσει την καταστροφή στο περιβάλλον ενώ θα αυξήσει τα ποσοστά ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης τους.

      Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) έχει θεσπίσει νομοθεσία που μετακινεί την ευθύνη της ανακύκλωσης και της διαχείρισης των αποβλήτων στους παραγωγούς. Μάλιστα δε, από τον Αύγουστο του 2012 ισχύει νέα νομοθεσία και βελτιωμένοι κανόνες όσον αφορά τη συγκέντρωση και την επεξεργασία των ηλεκτρονικών αποβλήτων (βλέπε Υποενότητα Δ).

    Συμβολή εταιρειών ΤΠΕ στη Βιώσιμη Ανάπτυξη

    Οι επιπτώσεις των ΤΠΕ μπορεί να διακριθούν σε δύο κατηγορίες:

    • τις επιπτώσεις αυτών καθ’ αυτών των τεχνολογιών ΤΠΕ στο περιβάλλον
    • τις επιπτώσεις από την χρήση ΤΠΕ στη μείωση της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης και εκπομπής ρύπων από λοιπούς τομείς (όπως βιομηχανία, μεταφορές, κατασκευές, τράπεζες, υγεία, τηλεπικοινωνίες, κα).

    Συνεπώς, μια στρατηγική για βιώσιμη βελτίωση της κατάστασης, καθόσον αφορά στις ΤΠΕ, μπορεί να στηριχθεί σε τρεις βασικούς πυλώνες:

    1. «Green For ICT» - «Πρασίνισμα »της παραγωγής, χρήσης και απόρριψης/ανακύκλωσης προϊόντων πληροφορικής και επικοινωνιών καθώς και παραγωγή «πράσινων» υπηρεσιών (π.χ. cloud computing, green Data centers, πράσινο λογισμικό). Αφορά τις εταιρείες που παράγουν και προωθούν ΤΠΕ.

    2. «ICT For Green» - Χρήση των ΤΠΕ για «πρασίνισμα» των οικονομικών δραστηριοτήτων σε όλους τους παραγωγικούς τομείς. «Πρασίνισμα» των μεθόδων παραγωγής, διακίνησης και χρήσης βιομηχανικών, αγροτικών, εμπορικών προϊόντων και υπηρεσιών. Μέθοδοι όπως tele-conferencing , tele-presence, smart-meters, smart-grids, παρακολούθηση και μέτρηση περιβαλλοντικών παραμέτρων με αισθητήρες, κ.α. . αποτελούν τέτοιες πράσινες καινοτομίες.

    3. «Green Rules» – θεσμικό πλαίσιο και κανόνες σε παγκόσμιο επίπεδο (περισσότερα στην Υποενότητα Δ).

    Αναφέρθηκε ήδη ότι στη χρήση εξοπλισμού και υπηρεσιών ΤΠΕ οφείλεται το 2% περίπου της συνολικής εκπομπής αερίων θερμοκηπίου, ποσοστό που αναμένεται να τριπλασιαστεί μέχρι το 2020. Αποτελεί επιτακτική ανάγκη επομένως να εφαρμοστούν ενεργειακά αποδοτικά μέτρα προκειμένου να μετριάσουμε τις αρνητικές επιπτώσεις της αναμενόμενης περαιτέρω εξάπλωσης και ανάπτυξης των πληροφοριακών και τηλεπικοινωνιακών συστημάτων, δικτύων και υπηρεσιών.

    Μόνο η φαντασία μπορεί να περιορίσει τις δυνατότητες θετικής παρέμβασης των ΤΠΕ σε οτιδήποτε επηρεάζει με κάποιο τρόπο δυσμενώς το περιβάλλον. Είναι σχεδόν αδύνατο να μη βρεθεί κάποιος κλάδος των ΤΠΕ που να μη μπορεί να εφαρμοστεί και να περιορίσει τις επιπτώσεις. Έτσι, βελτιώσεις μπορούν να υπάρξουν στη βιομηχανία, στις μεταφορές, στο αστικό περιβάλλον αλλά και σε φυσικές καταστροφές (π.χ., άμεση εντόπιση πυρκαγιών για συντονισμός για ταχεία κατάσβεση). Πιο συγκεκριμένα, οι ΤΠΕ μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε ένα ευρύτατο πεδίο εφαρμογών όπως:

    • Περιορισμός ρύπανσης των βιομηχανιών
    • Προειδοποίηση και αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών
    • Βελτίωση πρακτικών που χρησιμοποιούνται στη γεωργία και τη δασοπονία
    • Παρακολούθηση ατμοσφαιρικής και θαλάσσιας ρύπανσης
    • Διαχείριση και ανακύκλωση αποβλήτων
    • Βελτίωση της κατανάλωσης ενέργειας σε μεταφορές, αγαθά και υπηρεσίες
    • Συστήματα παρακολούθησης οχημάτων
    • Εφαρμογές επικοινωνίας με video
    • Ολοκληρωμένα συστήματα διαχείρισης μεταφορών
    • Ευρυζωνικές, ασύρματες και έξυπνες υποδομές
    • Έξυπνα σπίτια (οι κατοικίες είναι μαζί με τις μεταφορές και τη βιομηχανία οι μεγαλύτεροι «παραγωγοί» ρύπων CO2)
    • Πράσινη σχεδίαση οικισμών
    • Από-υλοποίηση (π.χ. αντί για τη φυσική μεταφορά ενός δίσκου DVD, μεταφορά του περιεχομένου του μέσω Διαδικτύου)
    • Τηλε-εργασία.

    Ο κατάλογος αυτός δεν μπορεί να είναι πλήρης και θα ήταν ευχής έργον να μεγαλώνει συνέχεια.

    Η χρήση των νέων τεχνολογιών στην παρακολούθηση και στον έλεγχο της ενεργειακής κατανάλωσης ενός κτιρίου ή μιας εγκατάστασης ή μιας επιχείρησης (βλέπε π.χ. Ιntelen) , με τρόπο ώστε η πραγματική κατανάλωση (αλλά και οι συνακόλουθες δαπάνες) να γίνουν «ορατά» στους χρήστες. Οι «έξυπνοι» μετρητές μπορούν να επηρεάσουν την ενεργειακή συμπεριφορά των καταναλωτών (πολιτών, εταιρειών, μικρο-μεσαίων επιχειρήσεων, βιομηχανικών εγκαταστάσεων, κ.ά.) καθοδηγώντας τους σε ταυτόχρονη μείωση ρύπανσης και κόστους.

    Μελέτες έχουν δείξει ότι, στον κτιριακό τομέα ο οποίος ευθύνεται για το 40% της κατανάλωσης ενέργειας στην ΕΕ, η χρήση ΤΠΕ μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της τάξεως του 10% στη συνολική ενεργειακή κατανάλωση μέχρι το 2020. Χρησιμοποιούνται έξυπνοι αισθητήρες και μετρητές και κατάλληλο λογισμικό μέτρησης, απεικόνισης και ανάλυσης. Έτσι, με όπλο καινοτόμες υπηρεσίες και συστήματα ΤΠΕ, διαμορφώνεται και ο «έξυπνος» καταναλωτής.

    Αναμφίβολα οι ΤΠΕ είναι ισχυρό όχημα προς μία βιώσιμη ανάπτυξη, καθώς έχουν οριζόντια εισχωρήσει σε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινότητάς μας. Η σημερινή οικονομική κρίση επιβάλλει την άμεση αξιοποίηση των ΤΠΕ προς την κατεύθυνση μίας βιώσιμης διαχείρισης όλων των φυσικών πόρων του πλανήτη. Οι ΤΠΕ, των οποίων το ενεργειακό αποτύπωμα εκτιμάται στο 2% του συνόλου, μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση της ενεργειακής επίδοσης των δραστηριοτήτων των λοιπών τομέων που αντιστοιχούν στο υπόλοιπο 98% του ενεργειακού αποτυπώματος. Πρόκειται για μια πρόκληση που είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί.

    Συνεκτιμώντας τη ρύπανση που προκαλούν οι ίδιες οι ΤΠΕ (παραγωγή και χρήση τους) και τις ευεργετικές συνέπειες που μπορεί να έχουν από την εφαρμογή τους σε όλες σχεδόν τις ανθρώπινες δραστηριότητες (π.χ., βιομηχανία, μεταφορές) αλλά και στο πεδίο των φυσικών καταστροφών (π.χ., πυρκαγιές), μπορεί να συμπεράνει κανείς ότι οι Πράσινες (πλέον) ΤΠΕ ενδέχεται να αποτελέσουν το μοχλό ανατροπής της σημερινής κατάστασης. Ενδέχεται να αποτελέσουν παράγοντα όχι μόνο επιβράδυνσης αλλά και ουσιαστικής «οπισθοδρόμησης» στην κατάσταση που βρισκόταν το περιβάλλον πριν αρχίσει η αλόγιστη ανθρώπινη παρέμβαση.

    Η υιοθέτηση μιας πράσινης πολιτικής σε θέματα ΤΠΕ, περιλαμβάνει πολλές διαφορετικές δράσεις. Απαιτεί καταρχήν μια αλλαγή συμπεριφοράς από την Πολιτεία, τις επιχειρήσεις και τους πολίτες η οποία μπορεί να βασιστεί κυρίως στη διαρκή ενημέρωση.

    Η αποτελεσματική διακυβέρνηση της Πληροφορικής και κατ’ επέκταση όλων των σχετικών ΙΤ υπηρεσιών που πηγάζουν από ένα Τμήμα Πληροφορικής, απαιτεί κατανόηση, προσαρμογή και βέλτιστο συσχετισμό όλων των μοντέρνων ΙΤ προτύπων (ITIL, CoBIT, ISO20Κ κοκ) που ήδη υπάρχουν. Το πιο σημαντικό όμως είναι η ενσωμάτωση στην ΙΤ κουλτούρα ενός οργανισμού/εταιρείας, του Green IT και η ευθυγράμμισή του με το Business. Δηλαδή η ορθολογική χρήση, διαχείριση και εξοικονόμηση ενέργειας και μείωση των ρύπων CO2 στις σύγχρονες υποδομές πληροφορικής και προώθηση της ‘πράσινης’ κουλτούρας στο προσωπικό και την εσωτερική λειτουργία οποιασδήποτε εταιρείας. Επειδή πια η συνιστώσα των επικοινωνιών (Communications) αποτελεί αναπόσπαστο παράγοντα μιας IT υποδομής, η (διευρυμένη) έννοια του Green ICT αποτελεί μία πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση. (…)

    Όπως αντιλαμβάνεται λοιπόν κάποιος, το Green ICT και η Ενεργειακή Διακυβέρνηση θα περάσει σιγά-σιγά και στη Δημόσια Διοίκηση, όπου εκεί θα πρέπει να έχουμε ευθυγράμμιση μεταξύ IT - Δημόσιας Διοίκησης - Εθνικής Ενεργειακής Πολιτικής, άρα ευχαριστημένο ενεργειακά πολίτη. Και εκεί οι υπηρεσίες προς τον πολίτη, το energy awareness δηλαδή, θα είναι πολύ σημαντικό, για να παραδειγματίσουμε τον ελληνικό πληθυσμό με νέα φιλοσοφία και κουλτούρα μιας Πράσινης Πληροφορικής.

    Απόσπασμα από το άρθρο του Β. Νικολόπουλου με τίτλο «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ : Διακυβέρνηση Ενεργειακής Πληροφορικής», στο www.perivallon21.gr.

    Επιδόσεις ΤΠΕ ως προς την Εταιρική Υπευθυνότητα

    Όλες οι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες του κλάδου παρουσιάζουν συνέπεια στη δημοσιοποίηση εντυπωσιακών και λεπτομερών Απολογισμών Εταιρικής Υπευθυνότητας (παράδειγμα Samsung). Επίσης μπορεί να βρει κανείς εκτενείς μελέτες και αναλύσεις για την Εταιρική Υπευθυνότητα σε όλο τον κλάδο. Αναφέρονται ενδεικτικώς οι εξής:

    1. CRR Activities and Impacts of the ICT Sector, 2011 http://www.sustainability.eu/pdf/csr/impact/IMPACT_Sector_Profile_ICT.pdf

    2. Corporate Social Responsibility in China’s Information and Communications Technology (ICT) Sector, 2007,http://www.eicc.info/documents/CSRinChinasICTSectorEnglish.pdf

    Συχνά ανακοινώνονται σημαντικές ενέργειες προς τη σωστή κατεύθυνση, όπως π.χ. αυτή της Apple (2011) ότι έγινε η πρώτη εταιρία στον κόσμο που εξάλειψε εντελώς τα τοξικά PVC και BFRs από τους υπολογιστές της. Η πίεση που ασκήθηκε στην Apple από χιλιάδες φανατικούς υποστηρικτές των προϊόντων της, βοήθησε σημαντικά στο να γίνει πράσινη η εταιρία στο διάστημα που μεσολάβησε από τον iMac (2006) έως τον iMac Aluminum (2009). Η Apple, η Sony Ericsson και η Nokia κερδίζουν το παιχνίδι, ενώ η HP πλησιάζει όλο και περισσότερο.

    Δυστυχώς όμως η έλλειψη δράσης από τις άλλες εταιρίες σημαίνει ότι οι καταναλωτές και το περιβάλλον βρίσκονται ακόμα εκτεθειμένοι σε κίνδυνους.

    Η πλειονότητα των εταιρειών ΤΠΕ, κυρίως οι μικρομεσαίες στη χώρα μας, δεν έχουν ακόμα αναγνωρίσει τη σημασία των Εκθέσεων Εταιρικής Υπευθυνότητας. Αυτό όμως αποτελεί ανταγωνιστικό μειονέκτημα για αυτές που έχουν εξαγωγικό προσανατολισμό.

    Σε μια μελέτη του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) το 2009, με τίτλο «Towards Green ICT Strategies : Assessing Policies and Programmes on ICT and the Environment», προτείνεται το Green ICT Scorecard ως εργαλείο αξιολόγησης της «πράσινης» επίδοσης των οργανισμών και επιχειρήσεων.

    The Green ICT Scorecard

    The Green ICT Scorecard is an instrument used by organisations for benchmarking the environmental impact of their ICTs. The current version was developed in 2008 in conjunction with the CIO/CTO Council of the United Kingdom. Best practices of the UK Ministry of Defence were integrated within the scorecard. Currently, several UK departments are applying the scorecard within a pan-governmental pilot project.

    The scorecard is based on a collection of Green ICT-related questions (currently 301 questions), which are structured in three different categories:

    • The first category of questions aims at determining the sustainable development and corporate social responsibility of organisations. It includes questions on, for example, the sustainability of buildings, corporate sponsorship of Green initiatives, or the compliance with “Green” standards such as the EC directive on Waste Electrical and Electronic Equipment (WEEE).
    • The second category is related to technology optimisation within organisations. It includes questions on power consumption per end user, the Power Usage Efficiency (PUE) of data centres, or the ratio of ICT staff to PC users. Technology optimisation has the highest weight within the scorecard.
    • The third and last category focuses on organisations’ Green ICT policies. It includes questions on the usage of environmental impact assessment of ICT equipment, Green ICT procurement practices, and Waste Management.

    All answers are weighted depending on question categories and aggregated to a single value, which is then compared with the values of other organisations in the database. The scorecard thus shows how green organisations are in comparison to each other, and helps identify strengths and weaknesses in Green ICT strategies and their implementation.

    Κατέβασε όλο το περιεχόμενο της ενότητας εδώ

  • Οικολογικά σήματα για ICT

    Στόχος της ενότητας είναι να ενημερωθεί ο εκπαιδευόμενος για τις διεθνείς δράσεις που αναπτύσσονται, από κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμούς, προκειμένου να παρακολουθούνται, να ελέγχονται οι αρνητικές και να προάγονται οι θετικές επιπτώσεις που δημιουργούν οι Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνίας (ΤΠΕ). Επιπλέον, γίνεται αναφορά στις πολιτικές της ΕΕ, των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας, στους ποσοτικούς στόχους που σχετίζονται με την χρήση ΤΠΕ, καθώς και στην αναγκαιότητα πολιτικής δράσης σε τομείς όπως η δεοντολογία στην παραγωγή και χρήση προϊόντων ΤΠΕ, οι επιπτώσεις και η πράσινη βαθμολογία για όλα τα σχετικά προϊόντα. Ο εκπαιδευόμενος ενημερώνεται για το θεσμό, τη φύση, τη σημασία και τους τρόπους απόκτησης οικολογικών σημάτων για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες των ΤΠΕ. Πρόκειται για εργαλεία πιστοποίησης που παρέχουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα έναντι άλλων μη πιστοποιημένων προϊόντων. Τέλος, στην ενότητα αυτή γίνονται αναφορές στις δεκάδες οικολογικών σημάτων για ΤΠΕ, ενώ παρέχονται λεπτομέρειες για ορισμένα βασικά οικολογικά σημάτα στο πεδίο των ΤΠΕ. Ο εκπαιδευόμενος αναμένεται να αντιληφθεί τη σημασία τους καθώς και τον τρόπο ελέγχου της αξιοπιστίας τους.

    Η Αναγκαιότητα ενός διεθνούς Θεσμικού Πλαισίου

    Η παγκοσμιοποίηση στην παραγωγή, μετακίνηση, χρήση και τελική διάθεση των προϊόντων της ΤΠΕ, αλλά και οι τεράστιες κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις που αυτές δημιουργούν, επιβάλλει την εισαγωγή κανονισμών σε διεθνές επίπεδο. Αυτό είναι ευθύνη των κυβερνήσεων και των διεθνών οργανισμών. Χρειάζονται δηλαδή, κατ’ ελάχιστον, πολιτικές δράσεις σε τομείς όπως:

    • Πράσινες Πρακτικές
    • Δεοντολογία στην παραγωγή και χρήση προϊόντων ΤΠΕ
    • Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις
    • Πράσινη Βαθμολογία για όλα τα σχετικά προϊόντα η οποία θα είναι απαραίτητη στο μέλλον για συμμετοχή σε διαγωνισμούς του Δημοσίου

    Βασική προϋπόθεση επιτυχίας τέτοιων πολιτικών είναι η εξασφάλιση κατάλληλου ανθρώπινου δυναμικού. Απαιτείται, κατ’ ελάχιστον, κατάρτιση στελεχών του τομέα ΤΠΕ σε θέματα Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας. Δεν αρκεί η γνώση της τεχνολογίας της πληροφορικής για την κατανόηση των θεμάτων της βιώσιμης ανάπτυξης και για αποτελεσματικές παρεμβάσεις. Ακριβώς όπως ο ειδικός σε ΤΠΕ, που χειρίζεται ένα πρόγραμμα/λογισμικό υδραυλικών συστημάτων χρειάζεται τον ειδικό επιστήμονα της Υδραυλικής για να κατανοήσει τα σχετικά υδραυλικά φαινόμενα και να προτείνει παρεμβάσεις.

    Η εισαγωγή πράσινων πρακτικών στις Κυβερνητικές Υπηρεσίες, όχι μόνο οδηγεί σε μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων αλλά προτρέπει και ενθαρρύνει ίδιες πρακτικές από τον ιδιωτικό τομέα. Η Κυβέρνηση μπορεί να επιβάλλει πρακτικές αύξησης της ενεργειακής απόδοσης των ΤΠΕ που χρησιμοποιεί, ή πράσινες προδιαγραφές για όλες τις προμήθειες ΤΠΕ (green public procurement ).

    Σε Ευρωπαϊκό επίπεδο γίνεται προσπάθεια για τον καθορισμό προτύπων σε ΤΠΕ ώστε να προχωρήσουμε σε αποδοτική εφαρμογή των ΤΠΕ σε όλους τους τομείς, όπως μεταφορές, διαχείριση ενέργειας, κατασκευαστικό τομέα κ.ά.

    Μία από τις φιλοδοξίες της ΕΕ είναι να αναπτυχθεί σε μία οικονομία χαμηλού άνθρακα(low-carbon economy). Ειδικότερα, σκοπεύει να εφαρμόσει ένα συγκεκριμένο πλαίσιο πολιτικής υπό το πρίσμα των ακόλουθων δύο περιβαλλοντικών και ενεργειακών στόχων που έχει θέσει για το 2020:

    • Μείωση κατ’ ελάχιστο 20% των αερίων του θερμοκηπίου
    • Μέχρι το 2020, το 20% της Ευρωπαϊκής κατανάλωσης ενέργειας να προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

    Σε διεθνές επίπεδο, οι περισσότερες πολιτικές και στρατηγικές αφορούν στην μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων στη φάση της χρήσης (π.χ. με μείωση της κατανάλωσης ενέργειας). Πολύ λίγες είναι οι πολιτικές που στοχεύουν στη μείωση επιπτώσεων σε όλο τον κύκλο ζωής, αν και είναι γνωστό ότι η παραγωγή, διακίνηση και τελική διάθεση έχουν μεγαλύτερες επιπτώσεις από αυτές της χρήσης.

    Στο παρακάτω Πλαίσιο παρουσιάζονται οι στόχοι της πολιτικής της Ιαπωνίας για Πράσινες ΤΠΕ.

    The Green IT Project of Japan

    In addition to existing programmes, Japan’s Green IT Project, which is part of the Green IT Initiative, is promoting high energy efficient ICTs (with an annual budget of JPY 3 billion in fiscal year 2008). The Green IT Project will especially focus on three main research fields:

    Networks : One objective of the Green IT Project is to reduce energy consumption of network components by more than 30%. Technologies for optimising router power consumption and traffic volume are promoted with funding of JPY 1 283 million.

    Data centres: The Green IT Project also aims at reducing the energy consumption of data centres, especially of servers and storage devices, by more than 30%. It is therefore promoting technologies like ultra-high density Hard Disk Drives (HDD) and high-efficiency cooling systems. JPY 909 million have been dedicated to this research.

    Displays : The objective of the third research field is to reduce the power consumption of displays by 50%. Organic Light Emitting Diodes (OLED) are one of the technologies that will be promoted. The fund dedicated to displays is JPY 668 million.

    ©OECD-2009

    Τα ηλεκτρονικά απόβλητα αποτελούν μία από τις ταχύτερα αυξανόμενες ροές αποβλήτων, προσφέρουν δε σημαντικές ευκαιρίες από πλευράς διάθεσης δευτερογενώνπρώτων υλών στην αγορά. Η συστηματική συγκέντρωση και ορθή επεξεργασία αποτελεί προϋπόθεση για να ανακυκλώνονται ύλες όπως ο χρυσός, ο άργυρος, ο χαλκός και τα σπάνια μέταλλα που χρησιμοποιούνται σε συσκευές τηλεόρασης, επιτραπέζιους υπολογιστές και κινητά τηλέφωνα. Η νέα οδηγία συνιστά σαφές βήμα προόδου σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος, δίνει δε μείζονα ώθηση στην αποδοτικότητα των πόρων (eco-efficiency) στην Ευρώπη.

    Επισημαίνεται ότι στην ΕΕ ισχύει η Αρχή της « Ευθύνης του Παραγωγού», σύμφωνα με την οποία, ο παραγωγός ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας είναι υπεύθυνος για τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις που ανακύπτουν κατά τον πλήρη κύκλο ζωής του. Με την πρόσφατη Οδηγία 2012/19/ΕΕ, ισχύουν στην ΕΕ βελτιωμένοι κανόνες όσον αφορά τη συγκέντρωση και την επεξεργασία των ηλεκτρονικών αποβλήτων (δηλαδή των απόβλητων ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού, ΑΗΗΕ).

    Ο αρμόδιος για το περιβάλλον Επίτροπος κ. Janez Potocnik δήλωσε τα εξής (Αύγουστος 2012):

    «Στους σημερινούς καιρούς οικονομικής αναστάτωσης και ανόδου των τιμών πρώτων υλών, η αποδοτικότητα των πόρων αποτελεί σημείο σύμπτωσης των ωφελειών για το περιβάλλον και των ευκαιριών οικονομικής μεγέθυνσης σε καινοτόμους τομείς. Τώρα πλέον χρειάζεται να ανοίξουμε νέους διαύλους συλλογής για ηλεκτρονικά απόβλητα και να βελτιώσουμε την αποτελεσματικότητα εκείνων που υπάρχουν ήδη. Παροτρύνω τα κράτη μέλη να εκπληρώσουν τους νέους αυτούς στόχους ήδη πριν από την επίσημη χρονική προθεσμία.»

    Η Οδηγία καθιερώνει ως στόχο συλλογής το 45 % του πωλούμενου ηλεκτρονικού εξοπλισμού, ποσοστό που θα εφαρμόζεται από το 2016, και ως δεύτερο βήμα, από το 2019, στόχο 65 % του πωλούμενου εξοπλισμού, ή το 85 % των παραγόμενων ηλεκτρονικών αποβλήτων. Η οδηγία προσφέρει στα κράτη μέλη τα εργαλεία για να καταπολεμούν αποτελεσματικότερα την παράνομη εξαγωγή αποβλήτων. Τα παράνομα φορτία ΑΗΗΕ αποτελούν σοβαρό πρόβλημα, ειδικώς όταν παρουσιάζονται μεταμφιεσμένα ως νόμιμα φορτία χρησιμοποιημένου εξοπλισμού ώστε να παρακάμπτονται οι κανόνες της ΕΕ που διέπουν την επεξεργασία αποβλήτων. Με τη νέα οδηγία οι εξαγωγείς θα είναι υποχρεωμένοι να δοκιμάζουν κατά πόσο λειτουργεί ή όχι ο εξοπλισμός και να προσκομίζουν έγγραφα σχετικά με τη φύση φορτίων για τα οποία θα μπορούσε να υπάρξει η υποψία ότι είναι παράνομα.

    Σήμερα (2012), μόλις το ένα τρίτο των αποβλήτων ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού στην ΕΕ υποβάλλεται σε χωριστή συγκέντρωση στο πλαίσιο του τεκμηριωμένου συστήματος. Ο ισχύων στόχος συλλογής της ΕΕ είναι κατά κεφαλή 4 kg ΑΗΗΕ, που αντιπροσωπεύει περίπου 2 εκατομμύρια τόνους κατ’ έτος, από τα 10 περίπου εκατομμύρια τόνους ΑΗΗΕ που παράγονται ετησίως στην ΕΕ. Έως το 2020 εκτιμάται ότι ο όγκος ΑΗΗΕ θα αυξηθεί σε 12 εκατομμύρια τόνους. Ο τελικός στόχος της νέας οδηγίας, ένα φιλόδοξο ποσοστό 85% των πάσης φύσεως παραγόμενων ΑΗΗΕ, θα διασφαλίσει ότι το 2020 θα συγκεντρώνονται με χωριστό σύστημα στην ΕΕ γύρω στα 10 εκατομμύρια τόνοι ή περίπου 20kg κατά κεφαλή.

    Το 2010, η Υπηρεσία Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (US Environmental Protection Agency-- EPA) εισήγαγε νέες Οδηγίες για την απόδοση των data centres (guidelines for data centre efficiency), βάσει των προδιαγραφών και απαιτήσεων του φορέα πιστοποίησης “Energy Star” (βλέπε παρακάτω). Παρόμοιες είναι και οι Ευρωπαϊκές απαιτήσεις για την απόδοση των κέντρων δεδομένων. Γενικά, οι στόχοι των οδηγιών αυτών είναι «να ενημερώσουν και να παροτρύνουν τους χειριστές των κέντρων δεδομένων να μειώσουν την ενεργειακή κατανάλωση με αποδοτικό τρόπο χωρίς να εμποδίσουν την κρίσιμη λειτουργία τους».

    Τέλος αναφέρεται ότι η Κυβέρνηση της Νέας Ζηλανδίας έχει διαμορφώσει λεπτομερέστατο και πληρέστατο Οδηγό Καταναλωτή για προϊόντα και υπηρεσίες ΤΠΕ που καλύπτει όλες τις φάσεις του κύκλου ζωής και όλες τις πτυχές των περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων.

    Οικολογικά Σήματα και Επιχειρησιακή Στρατηγική

    Οι απαιτήσεις των καταναλωτών για καλύτερη επίδοση των επιχειρήσεων σε θέματα Βιωσιμότητας και Εταιρικής Υπευθυνότητας, εκφράζεται και μέσω της συνεχώς αυξανόμενης απαίτησης για διαφάνεια και μετρήσιμες αποδείξεις των περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιδόσεων των προϊόντων και υπηρεσιών τους. Είναι πλέον αποδεδειγμένο ότι οι σύγχρονοι δικτυωμένοι καταναλωτές έχουν την δύναμη και την πρόθεση να επιβραβεύσουν ή να τιμωρήσουν τις επιχειρήσεις μέσω των αγοραστικών τους επιλογών. Στο ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον δεν ισχύει τίποτα που δεν είναι πιστοποιημένο από τρίτους.

    Τα Οικολογικά ή "Πράσινα" Σήματα (Eco-labels) είναι εργαλεία πιστοποίησης προϊόντων και ενημέρωσης του καταναλωτή, ή του υπεύθυνου προμηθειών, για τις περιβαλλοντικές (αλλά όχι μόνον) επιδόσεις προϊόντων ή υπηρεσιών. Κάθε σήμα συνεπάγεται, συνήθως, ουσιαστικές αλλαγές στο μοντέλο διοίκησης/λειτουργίας της επιχείρησης. Η Οικολογική Σήμανση βοηθάει τους καταναλωτές να κάνουν καλύτερες και ορθολογικότερες επιλογές, οι οποίες είναι βασισμένες μεταξύ άλλων σε περιβαλλοντικά, οικονομικά και κοινωνικά κριτήρια. Η πιστοποίηση ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας μέσω ενός Οικολογικού Σήματος το καθιστά ελκυστικότερο σε ένα ολοένα αυξανόμενο αγοραστικό κοινό και του παρέχει ξεκάθαρο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα έναντι άλλων μη πιστοποιημένων προϊόντων.

    Υπάρχουν δεκάδες αν όχι εκατοντάδες σήματα για κάθε επιχειρηματικό κλάδο καθώς και δεκάδες φορείς (δημόσιοι ή ιδιωτικοί φορείς, επιμελητήρια, βιομηχανικοί σύνδεσμοι, οργανισμοί, ινστιτούτα) που προσφέρουν πιστοποίηση (Certification bodies). To Ecolabel Index είναι ο μεγαλύτερος παγκόσμιος οδηγός Οικολογικών Σημάτων (περιέχει περίπου 450 σήματα σε περίπου 250 χώρες και 25 βιομηχανικούς τομείς) και ειδικά για τον τομέα της Πληροφορικής και των ηλεκτρονικών προϊόντων αναφέρει 69 σήματα.

    Τα διάφορα σήματα σχετίζονται με διαφορετικές παραμέτρους που εκφράζουν διαφορετικά χαρακτηριστικά των περιβαλλοντικής ή κοινωνικής επίδοσης του προϊόντος ή της επιχείρησης. Πιο συνήθη είναι αυτά που αναφέρονται στο το Ανθρακικό Αποτύπωμα, τα Συστήματα Διαχείρισης ή σε όλο τον κύκλο ζωής του προϊόντος. Για τα περισσότερα συστήματα Οικολογικής Σήμανσης, αναγκαία προϋπόθεση είναι η Ανάλυση Κύκλου Ζωής (βλ. Υποενότητα Α), δηλαδή του εργαλείου με το οποίο προσδιορίζονται όλες οι περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις που προκύπτουν από μία ή περισσότερες φάσεις του κύκλου ζωής του προϊόντος/υπηρεσία (π.χ. είναι απαραίτητη για το EU Ecolabel και για την Περιβαλλοντική Δήλωση Προϊόντος - Environmental Product Declaration, EPD).

    Όμως, παρά το πλήθος τέτοιων σημάτων, παραμένει σύγχυση ως προς το τι εκφράζει το κάθε σήμα: ουσιαστική συμβολή στην βιώσιμη ανάπτυξη ή "πράσινη εξαπάτηση" (greenwashing); Παραμένει επίσης η σύγχυση και στην επιχείρηση: Ποιο σήμα είναι κατάλληλο για κάθε προϊόν της; Πώς επιλέγει μια επιχείρηση το κατάλληλο σήμα και τον αντίστοιχο φορέα πιστοποίησης; Με ποια διαδικασία πιστοποιείται , και με ποια διαδικασία διατηρεί την πιστοποίηση;

    Στην Μελέτη του ΟΟΣΑ με τίτλο « Towards Green ICT Strategies: Assessing Policies and Programmes on ICT and the Environment », 2009, επισημαίνονται τα κυριότερα οικολογικά σήματα που αφορούν τις ΤΠΕ, αφενός αυτά που πιστοποιούνται - ή αναγνωρίζονται επίσημα-από Κυβερνήσεις και Κυβερνητικούς Οργανισμούς και αφετέρου αυτά που καλύπτονται από μη-κυβερνητικούς φορείς, από ιδιωτικούς φορείς ή από επαγγελματικές ενώσεις.

    Eco labels of governments ( electronic equipment)

    The following list describes some of those eco labels most used in OECD and non-OECD countries:

    ENERGY STAR: Canada logo ENERGY STAR is the US standard for energy efficient electronic equipment. It was established in 1992 by the Environmental Protection Agency for computer equipment, but now includes other electronic equipment such as heating and cooling systems, office equipment, home electronics, etc. (EPA, 2003). According to the EPA, “Americans, with the help of ENERGY STAR, prevented 40 million metric tons of greenhouse gas emissions in 2007 alone […] and saved more than $16 billion on their utility bills”. In 2007, the EPA introduced ENERGY STAR 4.0, which has stricter requirements on workstations, desktop PCs and notebooks, especially because it does not only consider standby and soft-off modes, but also the on/idle mode. Additionally, it requires the usage of 80-Plus power supply units (PSUs). In March 2009, the EPA finalised the ENERGY STAR 5.0 specification for displays, now including digital picture frames and large commercial displays. ENERGY STAR has been adopted by other countries and economies including Australia, Canada, Japan, New Zealand, Chinese Taipei and the European Union.

    EU Ecolabel logo European Union Eco-label (Flower label) was established in 1992 by the Environment Directorate of the European Commission as part of its strategy to promote sustainable consumption and production (EC, 2006, 2006a). It is used in the European Union and in Norway, Liechtenstein and Iceland. The European Eco-label stipulates the environmental impact analysis of products or services throughout their complete life cycle, including raw material extraction, production, distribution and disposal.

    Blue Angel logo Der Blaue Engel (The Blue Angel) is one of the oldest eco-labels. It was established on the initiative of the German Federal Minister of the Interior and approved by the Ministers of the Environment of the German federal government and the German federal states in 1978. The Jury Umweltzeichen, a group of 13 persons across society, administrates Der Blaue Engel. This label has certified more than 3 600 products categories covering papers, oil burners, wall paints and ICT equipment. Criteria used for certification were the pollution and energy consumption associated with the goods and their recyclability. Until now, Der Blaue Engel has been used by more than 520 enterprises in more than 20 countries.

    Eco labels for ICT established by non-government organisations

    More eco labels have been established by industry associations or by single companies and non-profit organisations than by governments alone. The following describes some established by the private sector:

    80 PLUS logo 80-Plus is an initiative established in 2004 by Ecos, a US consulting company. 80-Plus certifies energy efficient PSUs. It requires PSUs to have a minimum efficiency rate of 80% at 20%, 50% and 100% load rate. This means, at a load rate of 20%, 50% and 100%, 20% at maximum of the power consumed by PSUs is wasted. In 2008, Bronze, Silver, and Gold 80-Plus were introduced to distinguish between various levels of efficiency. Thirty-eight companies used 80-Plus for labelling their PSUs in 2007.

    EPEAT logo The Electronic Product Environmental Assessment Tool (EPEAT) is a system for supporting green procurement of desktop computers, notebooks and computer displays. It was developed in 2007 in compliance with the IEEE 1680- 2006 standard by the Zero Waste Alliance, a non-profit organisation including universities, government and industry. EPEAT is based on environmental criteria including “reduction/elimination of environmentally sensitive materials”, the usage of recyclable and biodegradable material, and “product longevity / life cycle extension”. Like 80-Plus, EPEAT also differentiates between three quality tiers, EPEAT Bronze, Silver, and Gold, depending on the fulfilment of optional criteria.

    http://www.pc3r.jp/greenlabel/images/pcgl_mark_0.gif The PC Green Label was developed in 2004 by Japan’s PC3R Promotion Center. Its goal is to develop principles to reduce, reuse and recycle (3Rs) of computers and computer displays as in the Japanese “Law for Promotion of Effective Utilization of Resources”. It considers all main life cycle phases: R&D and Design, Manufacturing, Use, and Disposal, and also focuses on the energy efficiency of computers and computer displays.

    TCO Certified logo TCO Certification for ICT and office equipment has been established by TCO Development, a non-profit organisation of the Swedish Confederation of Professional Employees. TCO Certification was first introduced in 1992 (TCO’92) for certifying low electromagnetic emissions of computer displays. Now it is available for a wide range of ICT and office equipment, for instance, headsets (TCO’07), media displays (TCO’06), desktop computers (TCO'05), notebooks (TCO’05), office furniture (TCO'04), and mobile phones (TCO’01). Besides energy efficiency and environmental criteria, TCO Certification also includes ergonomic criteria.

    Κατέβασε όλο το περιεχόμενο της ενότητας εδώ